Theo Brand - mei 2016 (5)

Theo Brand is woordvoerder van De Linker Wang, de religiewerkgroep van GroenLinks.

Mijn bijdrage in wisselrubriek ‘Het Debat’ in Christelijk Weekblad van 9 februari 2018.

Rabbijn Awraham Soetendorp hield jaren geleden een lezing waarvan ik een journalistiek verslag schreef. ‘Het gaat om veiligheid en niet om heiligheid. Heiligheid is niet alleen verbonden met het land Juda, maar met heel de wereld,’ zo stelde hij. Daarmee gaf de rabbijn aan niet in religieuze claims te geloven en universele mensenrechten centraal te stellen. Tegelijk gaat het hem om begrip voor zijn volk.

‘Het volk Israël heeft gezworven maar altijd zijn verlangen behouden. Joden in den vreemde, in de verstrooiing, zijn door de eeuwen heen begraven met zand uit Israël. Het politieke Zionisme uit de negentiende eeuw, van Theodor Herzl en anderen, kwam niet uit de lucht vallen. Het was de vertolking van een eeuwenoud verlangen.’

Soetendorp vroeg zich hardop af: ‘Waarom was het nodig in 1948 een joodse staat op te richten?’. En hij riep het beeld op van de verschrikkingen tegen joden die van 1933 tot 1945 in Europa plaatsvonden. ‘Met mijn ouders woonde ik vanaf 1948 in Israël. Die eerste jaren was er oorlog. Maar bij een luchtalarm bleef mijn moeder, ogenschijnlijk kalm, op de bank liggen. Ze zei: ‘Nee, hier ga ik niet een kelder in. Hier zijn we thuis, dit is ons huis’. En Soetendorp vervolgde, zichtbaar geraakt: ‘Ja, dát is voor mij Israël.’

Het joodse volk heeft na eeuwenlange verstrooiing en vervolging een ‘nationaal tehuis’ gekregen dankzij de Britten die de baas waren in Palestina. In de beleving van de Zionisten moesten slechts wat Arabieren worden verplaatst. In werkelijkheid ging het om een etnische zuivering: ruim 700 duizend Palestijnen werden van huis en haard verdreven waarbij ook doden vielen. Van deze Palestijnen woont een deel tot op de dag van vandaag in vluchtelingenkampen, in de hoop ooit terug te kunnen keren.

Dit besef dringt langzaam door in Israël, onder meer vanwege Zochrot, een joodse organisatie die zeer kritisch kijkt naar het ontstaan van de staat Israël. Palestijnen noemen die gebeurtenissen Nakba (‘de ramp’). Zochrot wil de herinnering eraan levend houden: ‘Als je niet begrijpt dat de huidige situatie een direct gevolg is van de Nakba, kan er nooit een oplossing komen.’

Ook in joods Nederland klinken de laatste twintig jaar meer kritische stemmen zoals die van Jaap Hamburger. Hij is voorzitter van ‘Een Ander Joods Geluid’ en vindt dat Israël de bezette gebieden moet verlaten en teruggeven aan de Palestijnen waarna zij hun eigen staat kunnen inrichten. Hij zegt: ‘De Palestijnen hebben nu wel lang genoeg gewacht. Het is hen verschillende keren in het vooruitzicht gesteld en iedere keer stonden ze met lege handen.’

Onlangs ontmoette ik Nabil Sahhar, een Palestijnse Nederlander. Hij was te gast in mijn kerk in Zwolle. Als jongen van tien woonde hij nog in Palestina en moest vluchten tijdens de zesdaagse oorlog. ‘Ik was bang, ik zag de angst van mijn ouders. Ik wist niet wat er gebeurde. Een paar dagen bivakkeerden we in een semi-kelderverdieping in ons eigen huis, daarna zijn we gevlucht naar een andere plek.’

Zijn verhaal is veel langer en wordt binnenkort gepubliceerd in magazine De Linker Wang. ‘In onze taal is het woord ‘samed’ heel belangrijk,’ zegt hij. ‘Het betekent: het uithouden, op je plek blijven, ondanks druk van buiten. Niemand kan dat woord beter begrijpen dan het Joodse volk: men wilde dat volk uitroeien maar het heeft de hele wereld laten zien dat je een volk niet kunt uitroeien. Ze vergeten dat dit nu ook geldt voor de Palestijnen.’

Nabil Sahhar is christen. Geen wonder, want een deel van het Palestijnse volk bestaat uit christenen. De Wereldraad van Kerken ontving in juni 2017 een brandbrief van de Nationale Raad van Christelijke Organisaties in Palestina. ‘Wij zijn verontrust door het feit dat staten en kerken zich verhouden tot Israël alsof de situatie normaal is, en daarmee de werkelijkheid van bezetting, discriminatie en de dagelijkse dood in het land negeert. Net zoals de kerken zich verenigd hebben om apartheid in Zuid-Afrika te beëindigen, en waarbij de Wereldraad een moedige cruciale en profetische leiderschapsrol speelde, verwachten we dat u nu hetzelfde doet!’

In ons land vertolken onder meer ‘Vrienden van Sabeel Nederland’ en ‘Vrienden van Tent of Nations Nederland’ het geluid van Palestijnen. Tent of Nations is een educatieve boerderij met het vredesproject van de Palestijns-christelijke familie Nassar in Bethlehem. Ondanks voortdurende dreiging van landonteigening door de Israëlische autoriteiten, zet de familie zich op geweldloze en creatieve manier in voor vrede. Inspirerend is hun motto: ‘Wij weigeren om vijanden te zijn’. Dat is andere koek dan wat ik in Nederland vaak hoor: ‘Besef je wel hoe diep de haat zit?’. Beide uitspraken zijn waar natuurlijk. Maar laat hoop op vrede toch de lokroep zijn, met ruimte en recht voor beide volken. Hoe kan het anders Pasen worden?

 

Advertenties

BlazeWat een verdriet en pijn. Vijftig mensen doodgeschoten in Orlando, Verenigde Staten, afgelopen zondag. En donderdag de dodelijke aanslag op de bevlogen 41-jarige Britse politica Jo Cox. Honderden, nee duizenden vluchtelingen die aan onze Europese zuidgrenzen verdrinken in de zee. En een groot deel van de Europese bevolking dat zich harteloos toont jegens vluchtelingen die wèl veilig zijn aangekomen.

Het optimisme van de jaren vijftig tot negentig is voorbij, denk ik weleens. Of ben ik door mijn leeftijd inmiddels minder naïef geworden?

Toen ik 17 was kocht ik een gloednieuwe elpee, die ik later als compact disc kocht: Blaze of Glory van de Britse zanger Joe Jackson. Het was 1989. Tommorow’s World heet het openingsnummer van dit prachtige album.

We’re gonna live in Tomorrow’s World
and there will be cities on the moon
No one’ll die in Tomorrow’s World
and miracles will happen soon
In Tomorrow’s World

Wat een optimisme proef ik in de periode waarin gesloten grenzen in Europa opengaan en dictators moeten vluchten. In zijn album Laughter & Lust (1991) bezingt Joe Jackson dit allemaal nog wat explicieter in Obvious Song:

And the walls are coming down
between the west and the east
You don’t have to be a hippie to believe in peace
that’s obvious… obvious

Het zijn de woorden van een Westers en liberaal vooruitgangsgeloof dat nog niet is aangetast en wakker geschud door Twin Towers, bankencrises, Bataclan, Molenbeek en Orlando. Het veilige, bevoorrechte en zogenaamd beschaafde Westen… het is een illusie. Niet alleen de economie globaliseert, ook groeiende ongelijkheid, graaicultuur, angst en geweld. Vaak door het Westen zelf gecreëerd.

Toch geloof ik in een weg vooruit. Dat is weliswaar een aangevochten geloof. Daarbij hoort voor mij een heldere politieke richting. Elementen daarvan zijn: internationale samenwerking, belasting op flitskapitaal, economische herverdeling, klimaatdoelen, demilitarisering, interreligieuze dialoog en emancipatie. Niet om de hemel op aarde te realiseren, maar wel om de hel voor veel mensen te voorkomen.

Mensen zijn geneigd tot veel kwaad. Tenzij… ja, tenzij… ze worden aangeraakt. Blijf mens. Want niet ‘ik’ ben het middelpunt. Stel je open. Stay Human. Juist nu. Zoals Joe Jackson zong, trouwens ook al te horen op datzelfde album uit 1989:

I read the paper but it still isn’t clear
the bombs are falling but I’m still here
I know the figures and I know all of the facts
But all I can do is keep trying …
To look for the Human Touch.

Deze week is de actie ‘Stay Human’ begonnen. Kijk op http://www.stayhuman.nu.

peace4Deze week is het Vredesweek. Jaarlijks gebeurt dat rond 21 september: de Internationale Dag van de Vrede, uitgeroepen door de Verenigde Naties. Kerken en scholen besteden er aandacht aan en ook organisaties als PAX voor Vrede. Heeft zo’n vredesweek zin? Geweld lijkt onuitroeibaar. Vijftig miljoen mensen zijn op de vlucht, vooral door geweld. Je zou er cynisch van worden. (meer…)

vrijheid-cartoonIn Nederland verdient Ahold-topman Dick Boer bijna driehonderd keer meer dan Soufian Afkir die bij Albert Heijn vakken vult. Het filmpje waarin dit glashelder naar voren komt, is inmiddels door honderdduizenden mensen bekeken. IJzersterk vind ik deze actie van Young & United, een samenwerkingsverband van de FNV en diverse (jongeren-) organisaties. Ik vraag me af hoelang we in Nederland liberalisme nog blijven verwarren met kapitalisme. (meer…)

DLW nr 5 pag 1

Hieronder het redactioneel dat ik schreef in het decembernummer van De Linker Wang.

‘Palestijnen die met stenen gooien of een bom plaatsen, beantwoorden in zekere zin aan het vijandbeeld dat heerst. Dat is veel minder gevaarlijk dan Palestijnen die zeggen: Ik ben niet jouw vijand.’ Dit zegt Janneke Stegeman in dit nummer van De Linker Wang. Ze maakt duidelijk dat conflicten vaak ‘complex en gelaagd’ zijn. De theologe werkt voor de organisatie Kerk en Vrede en zegt: ‘Het is eigenlijk vreemd dat als onze inzet vrede is, we vaak in de eerste plaats aan geweld denken.’

Stegemans woorden sluiten aan bij het essay van Wilhelm Lagrouw over vijanddenken. Mensen moeten leren om de ‘weg van de meeste weerstand’ te gaan, zo schrijft hij. Iemand die deze weg bewandelt is Debby Farber uit Israël. Samen met haar collega’s van beweging Zochrot wil zij de herinnering aan de Nakba (‘de ramp’) levend houden. Voor zover er tenminste een herinnering is, want de meeste Israëliërs hebben geen idee wat voor Palestijnse tragedie zich heeft afgespeeld bij het ontstaan van de staat Israël in 1948, zo vertelt ze. Juist om het conflict tussen Israël en de Palestijnen op te lossen, is aandacht voor de Nakba nodig. (meer…)

united_israel_palestine_flag_2_by_bullmoose1912-d5w0p91Ruim 2100 Palestijnen werden deze zomer in Gaza gedood, overwegend burgers. Aan Israëlische kant vonden 64 militairen de dood. Elk slachtoffer is er één te veel en beide partijen dragen verantwoordelijkheid. Maar de getalsverhoudingen geven aan dat het gaat om een ongelijke strijd.

In 1967 begon Israël met de bezettingspolitiek en sindsdien noteren de Verenigde Naties talloze schendingen van mensenrechten. En dat vormt weer een voedingsbodem voor terreur en dreiging van Palestijnse kant.

Israël en de Palestijnen: het conflict is complex. Het is goed om oog te hebben voor het verhaal van beide kanten. De angst zit diep en de haat is groot. Nuchterheid is geboden en een oplossing is alleen mogelijk door het eerbiedigen van universele mensenrechten. Israël en de Palestijnen kunnen dat niet op eigen kracht. Internationale druk en hulp zijn nodig. (meer…)

quote500Streven naar gelijkheid leidt tot middelmatigheid, betoogt Sebastien Valkenberg in Trouw (2 juni). Zijn verhaal onderbouwt hij met citaten van David Hume en Friedrich Nietzsche en laat zich lezen als een speech van een conservatief-liberale lijsttrekker: welwillende ondernemers hebben het nakijken door het nivelleringsfeestje van de PvdA. (meer…)