waterschapsbelastingMeer gemeenschapsgeld uitgeven dan er binnenkomt. Rechts Nederland vond daar in de jaren zeventig een mooi woord voor: potverteren. Linkse partijen zouden meer geld uitgeven en zo kwam de bodem van de staatskas in zicht. In de beeldvorming maakte vooral  het linkse kabinet Den Uyl (1973-1977) zich hieraan schuldig. Maar in werkelijkheid waren het CDA en VVD die samen in het eerste kabinet Van Agt (1977-1981) het absolute uitgavenrecord op hun naam schreven.

Sterkste lobby

Potverteren? De bodem van de staatskas in zicht laten komen? Het merkwaardige is dat veel economen vooral naar de overheidsuitgaven kijken. Minstens zo belangrijk zijn de inkomsten die de overheid genereert. In ons land groeit de private rijkdom, maken grote bedrijven meer winst en neemt de vermogensongelijkheid toe. Toch houden de regeringspartijen vast aan het dogma van lastenverlichting, zeker als het gaat om mensen met veel eigen vermogen en om multinationals. Waar het geld zit, zit blijkbaar ook de sterkste lobby. Zo krijgt ons land steeds meer kapitalistische trekken.

Dat de VVD hiermee weg komt, valt nog enigszins te begrijpen. Maar hoe lang kan het netwerk rond Rutte zich met goed fatsoen nog een ‘volkspartij’ noemen? Nog problematischer vind ik het huidige regeringsbeleid echter voor de geloofwaardigheid van CDA, D66 en ChristenUnie.

Christelijk-sociaal denken

CDA en ChristenUnie blijven mooie abstracte  stukken schrijven over het zogeheten  ‘christelijk-sociaal denken’. Maar in de praktijk werken ze mee aan het vergroten van zowel private rijkdom als publieke armoede. Buma noemt dit verhullend ‘een kleinere overheid’ maar feitelijk gaat het over het blijvend versoberen van sociale voorzieningen en publieke goederen. Ik ben benieuwd wanneer het christelijk-sociaal denken – feitelijk is dit een gematigd progressieve ideologie die publieke gerechtigheid verkiest boven liefdadigheid – zich ook gaat vertalen in christelijk-sociale politieke keuzes.

Vrijheid

En dan D66. Ik kan me niet voorstellen dat de regenjas-revolutie van Hans van Mierlo in 1966 naast een complete ontzuiling ook tot ontzieling van de maatschappij zou moeten leiden, waarbij vrijheid louter het ideaal is van autonomie voor mensen die levensmoe zijn. Zonder gelijke kansen op sociaaleconomisch niveau en een gezonde publieke sector is vrijheid een utopie. Als we het tenminste eens zijn dat vrijheid ook een materiële kant heeft en geen privilege is voor een elite, en dat vrijheid toebehoort aan allen die zich in Nederland bevinden. Sterker nog: allen die op aarde wonen, inclusief de nog komende generaties.

Torenhoog

Ik dwaal nu af van mijn oorspronkelijke thema: potverteren. Wie zonder economische onderbouwing 1,4 miljard weggeeft aan multinationals en wie de vermogensbelasting verlaagt in een land waarin de vermogensverschillen toenemen, is wat mij betreft de echte kampioen potverteren. De bodem van de geldpot komt niet alleen in zicht door geld aan verkeerde doelen uit te geven, maar ook door te weigeren het geld op te halen op die plekken in de maatschappij waar het zich torenhoog ophoopt in private handen. Laat je niks wijs maken: het potverteren door de overheid is vooral een rechtse hobby.

Dit artikel is gepubliceerd op opiniewebsite Joop.nl.

Advertenties
Sander_Terphuis

Sander Terphuis

Jurist en voormalig worstelaar Sander Terphuis (geboren in Iran als Ahmad Queleich Khany) heeft zich aangemeld als lid van de ChristenUnie. Terphuis heeft heldere opvattingen over asielbeleid, koos voor de PvdA maar wil graag invloed houden binnen een regeringspartij. Zo kwam de partij van Gert-Jan Segers in beeld. Maar omdat Terphuis geen christen is maar agnost, is de partij in verwarring. Mag hij lid worden? Het antwoord lijkt nee. En van een warm welkom is allerminst sprake.

Wouter Beekers – directeur van het wetenschappelijk bureau van de ChristenUnie – beseft dat een gesloten deur en de pretentie om als partij de christelijke waarheid op zak te hebben, hooghartig overkomt. “Met een christelijke grondslag eigen je je Christus niet toe,” schrijft hij daarom in het Nederlands Dagblad. “Christus is groter dan al ons mensenwerk. Hij is nooit te vangen in een leer, programma, partij of institutie.”

Heldere lijn

Mooi gezegd. En Beekers toont zich hier een realist. Er zijn namelijk veel christenen die bewust kiezen voor een niet-confessionele partij. Zij kiezen bijvoorbeeld voor GroenLinks, PvdA of VVD. Ook ik behoor tot deze categorie. Ik kan bijvoorbeeld de eenzijdige pro-Israël-politiek en het conservatisme rond medisch-ethische kwesties van de ChristenUnie erg moeilijk rijmen met mijn christelijk geloof. Bovendien: christenen laten zich niet opsluiten in een politieke unie.

Wat betreft het ledenbeleid van zijn partij trekt Beekers een heldere lijn. Vanwege de grondslag van de partij moet je als  lid “open zijn over de bron waaruit je wilt drinken en ben je daarop aanspreekbaar”. En hij vervolgt: “In onze partij komt de bijbel en het gebed er niet als een extraatje bij. De open bijbel en onze gevouwen handen maken ons tot wie wij zijn. Getuigt het van respect voor dit recht om zo’n grondslag te ondertekenen, terwijl je geen snars gelooft van wat er staat?”

Conservatief

De ChristenUnie staat hier in zijn recht. Een politieke partij mag in een vrij land een eigen toelatingsbeleid voeren. Door dit beleid consequent toe te passen, bevestigt de partij vooral een christelijk bolwerk te zijn, zoals ook de SGP dat is voor een nog wat smallere groep christenen rechtsbuiten.

Hoe zit dat eigenlijk bij het CDA? Bij de oprichting van deze partij rond 1980 – als fusie van de katholieke KVP, hervormde CHU en gereformeerde ARP – is bewust gekozen voor openheid als brede volkspartij, waarbij het evangelie ‘richtsnoer’ is voor politiek handelen. Zo kon het CDA uitgroeien tot een wat zielloze en behoudende machtspartij. Onder Sybrand Buma kleurt het CDA zijn evangelische ‘richtsnoer’ overigens nogal conservatief en zelfs nationalistisch in.

Doorbraak

Als het gaat om christenen in de Nederlandse politiek mogen we de ‘Doorbraak’ niet vergeten. De PvdA is opgericht als partij die mensen vanuit diverse groepen (zuilen) met elkaar wilde verenigen. Bij de oprichting in 1946 werden levensbeschouwelijke grenzen doorbroken met sociale en progressieve idealen als basis. De partij was meer dan alleen een voortzetting van de SDAP omdat ook de linkse en pacifistische CDU – een kleine christelijke partij – in de PvdA opging. Rond 1970 vond ook een soort Doorbraak plaats bij de oprichting van de Politieke Partij Radicalen (PPR) en in 1991 bij het – samen met PPR, PSP en CPN – opgaan van de progressieve Evangelische Volkspartij (EVP) in GroenLinks.

Oprecht idealisme

Het samen bidden en de geopende bijbel tijdens bijeenkomsten van de ChristenUnie… je kunt het belachelijk maken, maar ik vind het authentiek. Is dit oprechte en gewetensvolle ‘ervaren’ en putten uit een inspiratiebron misschien de reden dat de partij van Segers minder vatbaar is voor populisme en politiek opportunisme, zoals ik dat wél vaak aantref bij het CDA?

Bij de ChristenUnie proef ik oprecht idealisme, maar ik geloof niet in het christelijk exclusivisme van de partij. Daar heb ik een grondige reden voor. Ik geloof dat het Jezus uiteindelijk niet om het christendom of om een leerstellige waarheid te doen was, maar om een principieel open ruimte waarin mensen grenzeloos en vreedzaam kunnen samenleven. Bovendien kunnen mensen met verschillende achtergronden en inspiratiebronnen dezelfde politieke idealen nastreven, terwijl mensen uit een zelfde kerkgenootschap het politiek hartgrondig met elkaar oneens kunnen zijn.

Christelijk bolwerk

Sander Terphuis is lid geworden van de ChristenUnie. En nog zonder een bijeenkomst te hebben bijgewoond is hij nu al omstreden binnen de partij omdat hij niet het juiste geloof aanhangt. “Ja, het komt voor dat leden niets met het christelijk geloof hebben,” zegt partijvoorzitter Piet Adema tegen EO Visie. “Als ze na verloop van tijd merken dat de partij zó christelijk is en dat Christus zó centraal staat, zeggen ze zelf: ‘Ik voel me hier niet thuis.’ Dan schrijven ze zich weer uit.”

Hoe moet ik deze uitspraak begrijpen? Is het vooral een opluchting als niet- of andersgelovigen zich vroeg of laat weer uitschrijven als partijlid? De partijvoorzitter lijkt dat op zijn minst te suggereren. Dat wringt… een partij die zich laat inspireren door Christus en tegelijk mensen ontmoedigt om lid te worden. Persoonlijk kan ik er niks anders van maken: voor een niet-christen als Terphuis is het bij de ChristenUnie botvangen bij een christelijk bolwerk.

 

 

 

3778093208_f05ebb036a_bGroenLinks besloot om niet verder te praten met VVD, CDA en D66 over de vorming van een nieuw kabinet. Breekpunt was het vluchtelingenvraagstuk. Ook op duurzaam en sociaal terrein vlotte het niet. Inmiddels zit de ChristenUnie aan tafel.

Wat wordt straks de gedeelde droom van het nieuwe kabinet? De VVD gelooft in kapitalisme, het CDA in conservatisme, D66 in zelfbeschikking en de ChristenUnie noemt zich christelijk-sociaal. De mix van deze vier dromen zal leiden tot een centrumrechts beleid waarbij thema’s  uitgeruild worden. Het visioen ontbreekt. En zoals de Spreuken-dichter in de Bijbel het zo treffend zegt: ‘Zonder visioen, verwildert het volk’.

Voor GroenLinks bleek de ideologische bandbreedte van een kabinet met VVD en CDA te groot. Het laat zien dat GroenLinks ergens voor staat. Compromissen sluiten is goed, maar als je meer dan driekwart van je eigen programma moet inleveren, waar blijf je dan? Maar anderzijds: er moet wel een kabinet komen. En als je dan aan tafel zit, kun je dan niet beter gaan meeregeren? Voor GroenLinks viel het kwartje naar links, maar het zou goed zijn als D66 en ChristenUnie samen nog wat duurzame punten weten te verzilveren.

Het nemen van verantwoordelijkheid is volgens sommigen een deugd waar het GroenLinks aan ontbreekt. Zo schreef EO-journalist Bertine Moenaff: “De ChristenUnie is een partij waar mensen geloven dat nederigheid een deugd is, het kleine wordt geëerd en geven beter is dan nemen. Met zo’n grondhouding durft Segers wél stappen te zetten naar een onzekere uitkomst.”

Dit stoort me. Alsof GroenLinks geen stappen durfde te zetten. En het ‘compromisme’, zoals Marianne Thieme (Partij van de Dieren) dat zo treffend noemt, wordt hier door Moenaff tot deugd verheven. Zelfopoffering als het ultieme geloof. Het is een vrome gedachte. Maar ik denk dat Segers ook wel beseft dat zo’n houding in de weerbarstige politieke werkelijkheid uiteindelijk niet de weg is. Wel is de achterban van zijn partij conservatiever dan de top en minder gericht op duurzaamheid, sociaal beleid en vluchtelingen. Zelfs de PVV snoept kiezers weg bij de ChristenUnie. Dat geeft hem speelruimte.

Segers staat bekend om zijn geloof in Jezus. Over Jesse Klaver zijn toespelingen gemaakt alsof hij een soort Jezus zou zijn. ‘Mijn Koninkrijk is niet van deze wereld’. Dat is volgens de Bijbel een uitspraak van Jezus. Het zijn woorden die steeds door mijn hoofd schieten tijdens de formatie. Want hoe sterk en verleidelijk zijn ijdelheid, behoudzucht en de behoefte aan macht? En hoe kwetsbaar is de weg van verandering, gericht op solidariteit, duurzaamheid en vrede?

[ Foto: Oxfam Novib op festival Welcome to the Future, Flickr.com Creative Commons ]

lijsttrekkersdebat-2017Voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezingen organiseert het Nederlands Dagblad traditiegetrouw een christelijk lijsttrekkersdebat. Ook nu. De partijleiders van CDA, ChristenUnie en SGP kruisen op 9 maart in Ede de degens. Buma, Segers en Van der Staaij laten verschillende geluiden horen: liberaal-conservatief (CDA), christelijk-sociaal (ChristenUnie) en gesloten orthodox (SGP). Als progressief christen voel ik me bij dit soort happenings altijd een beetje dakloos. Hoezo een ‘christelijk lijsttrekkersdebat’, denk ik dan.

Veel Nederlanders die op de één of andere manier gevormd of geïnspireerd zijn door Jezus en de Bijbel, stemmen helemaal niet op een partij die ‘confessioneel’ is. Het begrip ‘confessioneel’ – letterlijk: ‘gebaseerd op een geloofsbelijdenis’ – gebruik ik liever om CDA, ChristenUnie en SGP te kenschetsen. ‘Christelijk’ houdt immers een waardeoordeel in dat voor mij persoonlijk juist links, groen en vrijzinnig van karakter is. Immers: waarom zouden partijen als GroenLinks of de PvdA niet christelijk kunnen zijn? Wie bepaalt dat? Het woord ‘confessioneel’ is daarom objectiever.

De ChristenUnie komt voor mij op een aantal punten aardig in de richting. Deze partij heeft een groen en sociaal programma en heeft daarom ook mijn sympathie. Het voordeel van het CDA vind ik echter dat daar – vergeleken met ChristenUnie en SGP – liberaler wordt gedacht over zaken als homoseksualiteit en euthanasie. En echt enthousiasme over de Europese Unie mis ik bij alle drie de partijen, hoe hard hervormingen binnen de EU ook nodig zijn.

Het CDA is – los van de kleur van de affiches en de website – verre van groen en geeft ruimte aan neoliberaal economisch beleid waarbij vooral gevestigde belangen worden beschermd. Liberaal-conservatief dus. De SGP maakt op mij vooral een gesloten, rechtse en wat angstige indruk. Wat betreft het conflict tussen Israël en de Palestijnen vind ik alle drie de confessionele partijen veel te eenzijdig pro-Israël, zonder oog te hebben voor het lot van het Palestijnse volk. En ten opzichte van vraagstukken rond oorlog en vrede in het algemeen, zijn de drie ‘christelijke’ partijen volgzaam en behoudzuchtig.

GroenLinks is sinds 1994 mijn partij. En omdat veel mensen denken dat christelijke politiek gelijk staat aan confessionele politiek, ben ik met overtuiging actief bij De Linker Wang, de beweging voor religie en politiek verbonden met GroenLinks. Want: er is ook een ander christelijk, oecumenisch religieus geluid mogelijk dat progressief van karakter is. Het ‘christelijke’ wordt dan niet als scheidslijn tussen mensen gebruikt, als een ‘hokje’ waar je samen met ‘ons-soort-mensen’ in past, maar als een bron van verandering en vernieuwing. Op die manier ontstaat dialoog en worden verbindingen gelegd tussen levensbeschouwingen en religies. Dat opent nieuwe perspectieven.

Prima dat Buma, Segers en Van der Staaij in debat gaan. Het christelijk lijsttrekkersdebat bestaat sinds 1994 en is inmiddels een traditie geworden. Als we maar niet veronderstellen dat de drie confessionele partijen heel christelijk Nederland vertegenwoordigen. Mijn eigen geluid maar ook die van veel andere christenen ontbreekt. Niettemin wens ik alle betrokkenen een heel mooie avond toe!

 

groenlinks_socialmedia_logoNatuurlijk ben ik getriggerd door het nieuws over Jan Wolsheimer. Want ik heb veel bewondering voor wat hij doet en hoe hij kritisch stelling neemt. Jan is pastor bij een evangelische gemeente en heel maatschappijkritisch. Een paar jaar geleden leverde hij een leuke bijdrage aan een nieuwjaarsbijeenkomst van De Linker Wang en hij oriënteerde zich binnen GroenLinks. Zaterdag maakte hij op Facebook zijn terugkeer naar de ChristenUnie bekend.

‘Ik heb besloten dat ik liever af en toe over de grond rol met geloofsgenoten over bepaalde zaken dan dat ik mijn geloof in God moet verdedigen,’ schrijft hij. Wolsheimer is liever actief in ‘een partij waar God een prominente plek heeft’ dan dat hij ‘Gods boodschap moet verpakken in maatschappelijk geaccepteerde termen’. Om daar aan toe te voegen: ‘Alleen Jezus brengt vrede’.

Uiteraard respecteer ik de keuze van Jan Wolsheimer. Tegelijk prikkelt het me. Zijn overstap daagt mij uit om duidelijk te maken waarom ik mijn inspiratie vanuit de christelijke traditie graag combineer met een keuze voor GroenLinks. Daarbij wil ik eerst benadrukken dat GroenLinks en de ChristenUnie op veel terreinen politieke bondgenoten zijn, zeker als het gaat om duurzaamheid en sociale gerechtigheid. Een goede zaak! Maar dat is niet het punt dat ik nu wil uitwerken…

Wolsheimer is liever actief ‘in een partij waar God een prominente plek heeft’. Dat suggereert dat dit in andere politieke partijen niet het geval is. Ik vind dat zelf wat problematisch. Natuurlijk: binnen de ChristenUnie wordt het woord ‘God’ expliciet in de mond genomen en in positieve zin verbonden aan wat mensen bezielt en inspireert. Maar dat maakt andere partijen natuurlijk nog niet ‘van God los’.

Sterker nog: voor mij heeft God te maken met een mysterie. De Bijbel staat vol met verhalen die duidelijk maken dat spreken over God een hachelijke zaak is, zeker in relatie tot politieke kwesties. Geen groep of confessie kan het levensgeheim, de Naam of de Eeuwige claimen. En in onze moderne cultuur leidt het woord ‘God’ tot de meest uiteenlopende beeldvorming, gedachten, gevoelens en miscommunicatie.

En dan de uitspraak ‘Alleen Jezus brengt vrede’. Dat klinkt mij persoonlijk veel te exclusief in de oren. Zo exclusief, dat dit volgens mij geen recht doet aan Jezus. Ook ik geloof dat Jezus vrede brengt. Maar niet door de exclusiviteit van één religie. Jezus kwam niet om een nieuwe godsdienst te stichten, maar om grenzen te slechten tussen joden – de groep waartoe hij zelf behoorde – en de rest van de wereld. In de evangeliën ritselt een geheim, een soort ‘doorbraak’ gericht op humaniteit dat ook vandaag zeggingskracht heeft. Christen-zijn is geen doel op zichzelf, maar het gaat – zo geloof ik – om openheid, inclusief denken en ‘radicale zachtmoedigheid’ om met Ruard Ganzevoort te spreken.

Moet een christen binnen GroenLinks vrijzinnig zijn? Nou, er moet helemaal niks natuurlijk. En ‘vrijzinnig’ is maar een label, zoals ‘orthodox’ dat ook is. Zelf heb ik in religieus opzicht van beide wel wat. Maar ik vermoed dat religieuze exclusiviteit zich moeilijk verdraagt binnen een politieke partij waarin mensen met verschillende levensbeschouwelijke tradities met elkaar samenwerken. Juist de aanwezigheid van religieus geïnspireerde mensen binnen een seculiere partij als GroenLinks laat zien dat het mogelijk is: grensoverschrijdend bouwen aan de nieuwe wereld die komende is.

Maar iets vergelijkbaars geldt natuurlijk voor kritische mensen met een missie, zoals Jan Wolsheimer die bewust kiest voor de ChristenUnie en daar wel een robbertje durft te vechten over bijvoorbeeld het lot van de Palestijnen, zoals hij op Facebook laat doorschemeren. God gaat zijn ongekende gang.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Voor de website NieuwWij.nl werd ik als hoofdredacteur van magazine De Linker Wang geïnterviewd door redacteur Enis Odaci. Het gesprek ging over religie, spiritualiteit en politiek. Hieronder staat de link

http://www.nieuwwij.nl/interview/theo-brand-niet-zeker-of-cda-over-20-jaar-bestaat/

(meer…)

OIMAG2317_BURST002piniestuk in dagblad Trouw, 9 oktober 2015.

Niet Jesse Klaver maar het CDA heeft de oudste papieren als het gaat om kritiek op het economisme van de politiek. Dat blijkt uit een interview met Rien Fraanje, directeur van het wetenschappelijk instituut van het CDA in Trouw (7 oktober). Andere partijen nemen de ideeën van het CDA over, zo moeten we geloven. (meer…)