wubbo ockels laatste tweetMijn column voor de website van de landelijke werkgroep Kerk en Milieu, september 2017.

Hij genoot bekendheid als astronaut: Wubbo Ockels (1946-2014). Tot aan zijn dood was hij hoogleraar aan de faculteit Lucht- en Ruimtevaart van de TU Delft. Juist door zijn kennis van het heelal besefte hij hoe bijzonder, uniek en kostbaar het leven is in die dunne schil die dampkring heet. Het leven op het summiere planeetje aarde is een groot wonder, zo besefte hij.

Na zijn overlijden liet Ockels een bijzondere brief na. Daarin schreef hij: ‘De ruimtevaart heeft ons een spiegel voorgehouden. We zijn nu echt waar we zijn: op een prachtige planeet, waar we niet zonder kunnen. We zijn allemaal astronauten van het Ruimteschip Aarde.’

Symbolen, rituelen en kunst

Ockels lijkt in zijn brief de grote wereldreligies inclusief het christendom als obstakels te zien voor mondiale en ecologische verbondenheid. Hij gelooft in ‘de God van de mensheid’ en die is volgens hem ‘in ons allemaal’. Ockels schrijft: ‘We kunnen ons niet achter deze God verstoppen, omdat het in ons zit. We kunnen ons niet verbergen voor de verantwoordelijkheid voor onszelf.’ En iets verderop: ‘We moeten symbolen, rituelen en kunst maken om ons geloof in de mensheid te uiten.’

Op zijn sterfbed zag en schreef hij het scherp. In zijn brief getuigt hij van een grote liefde voor het leven op aarde, geboren uit verwondering. Ockels gaf daarmee uitdrukking aan een verlangen naar vrede en harmonie tussen mensen onderling en tussen mensen en de aarde. Dat maakt mij stil. De brief zet mij ook aan het denken. Moeten christenen, moslims, joden en hindoes hun overtuigingen inruilen voor een compleet nieuw vorm te geven universele religie?

Geestkracht

De brief van Ockels dateert uit 2014 maar kan ook vandaag christenen en andersgelovigen volop aan het denken zetten. Hoe duurzaam en inclusief is mijn geloof? Hoe open, spiritueel en milieubewust is mijn geloofsgemeenschap? Gelovigen kunnen hun eigen religieuze tradities op een meer inclusieve en ecologische manier leren verstaan.

De wereldgodsdiensten bevatten allemaal een grote rijkdom aan wijsheid en inzicht en ze hoeven elkaar niet in de weg te zitten. Past dat wel in onze denkwijze? De eigen religieuze bronnen kunnen mensen helpen om verwonderd te zijn over de aarde. Dat vraagt vaak wel om nieuwe interpretaties en om geestkracht die grenzen doorbreekt.

Als christen vraag ik me af: wilde Jezus een nieuwe religie stichten? Of ging het hem om het overbruggen van verschillen en daarmee de komst van wat Hij zelf het Koninkrijk noemde? En wat betekent dat vandaag voor het ruimteschip Aarde en haar astronauten? Kan de blauwe hemel wel zonder een groene aarde? En andersom? Is God uitsluitend transcendent aanwezig: mentaal en op afstand, uitstijgend boven het hier en nu? Of is God ook immanent en meer gevoelsmatig present in mensen, dieren, bomen, planten, lucht, vuur en water? En wat heeft dat voor consequenties?

Nieuw bewustzijn

Deze vragen kunnen leiden tot een nieuw bewustzijn en een hernieuwde zoektocht vanuit kerken naar vrede, gerechtigheid en heelheid van de schepping, samen met alle mensen van goede wil. Een niet-kerkelijk geluid als dat van Wubbo Ockels is daarbij meer dan welkom: een geschenk uit de hemel met oog voor de aarde.

Advertenties

Minaret en kerktorenDit opiniestuk is op 5 januari 2017 gepubliceerd in dagblad Trouw.

Vaart de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) een pro-islam koers? Op de voorpagina suggereerde Trouw (31 december) dat op basis van kritiek van enkele conservatieve kerkleden. Maar hoe terecht is deze kritiek? En rechtvaardigt dit geluid een openingskop met de woorden ‘pro-islamkoers’ zonder aanhalingstekens? Ik meen van niet.

De synode van Protestantse Kerk besprak in 2010 een notitie over de Islam. ‘Integriteit en respect’ heette het stuk dat een sfeer van tolerantie opriep. Van de kerk had ik ook niet anders verwacht. In 2013 werd een vervolgnota besproken. Er werd duidelijk afstand genomen van visies waarin de islam als groot gevaar wordt neergezet, zeker in de context van de Nederlandse samenleving. De nota liet zien dat de islam, net als andere godsdiensten, verschillende gezichten heeft. De extremistische varianten werden onderkend, maar de nuance voerde de boventoon.

Maar er kwam ook kritiek op de nota. Sommige progressieve kerkleden kregen het gevoel dat de kerk met het stuk vooral haar eigen christelijke identiteit wilde bewaken en veiligstellen tegenover andere levensbeschouwingen, in dit geval de Islam.  Zo werd het gezamenlijk bidden van christenen en moslims negatief gekwalificeerd. Dat gezamenlijke bidden zou niet goed zijn voor christenen omdat zij de drie-enige God belijden. Dit leidde tot kritiek vanuit de linkerzijde van de kerk waar mensen juist positieve ervaringen hebben opgedaan met het gezamenlijk bidden tijdens bijvoorbeeld interreligieuze vieringen met joden en moslims.

Dé Islam bestaat niet. Er zijn veel varianten. Wel bestaan er wereldwijd 1,7 miljard moslims onder wie ook vluchtelingen. Daarnaast zijn er ook veel christelijke vluchtelingen. Voor al deze vluchtelingen maakt de PKN zich sterk omdat zij als mensen vaak tussen de wal en het schip vallen. Met succes kwam de Protestantse Kerk in Nederland samen met Europese partnerkerken op voor basale rechten voor vluchtelingen zonder papieren: een regeling voor bed, bad en brood. Ook hierover zijn de conservatieve critici nu ineens negatief. Angst voor de Islam en voor vluchtelingen gaan vanuit de onderbuik blijkbaar snel hand in hand. Maar wie zich laat inspireren door de Bijbelse boodschap kan niet anders dan moeite hebben met gesloten grenzen en de onmenselijke kanten van het restrictieve vluchtelingenbeleid van veel rijke landen.

De rechtse predikanten Prosman en Dekker, die in Trouw reageerden, ervaren dat er onder het kerkvolk heel andere sentimenten leven. Het is goed om dat onder ogen te zien. Het is terecht dat landelijk PKN-secretaris René de Reuver benadrukt dat de kerk niemand uitsluit en juist ook wil luisteren naar bijvoorbeeld de PVV-stemmers. Maar dat is wel wat anders dan instemmen of meehuilen.

Gelukkig heeft de maatschappij een elite, om dat nare woord maar eens te gebruiken. En gelukkig heeft ook de Protestantse Kerk een elite: mensen die verder kijken en nadenken dan hun neus lang is, die open staan voor cultuur en wat meer van de wereld hebben gezien en kiezen voor de nuance. Juist in 2017 ben ik blij met leiderschap. Voormannen en voorvrouwen die goed nadenken voordat ze wat zeggen en pal staan voor hun inzichten. Zeker in de kerk.

Het is een gotspe dat de Protestantse Kerk een pro-islamkoers zou varen. De kerk volgt een koers waarin ruimte is voor het gesprek en voor verschillende ideeën en gevoelens. Soms moppert links, soms rechts. Maar de kerk is altijd gericht op dialoog en respect, met als perspectief een wereld van vrede en gerechtigheid. Want wat is een kerkgenootschap waard zonder geloof in dat visioen, zonder het geloof in die belofte?

verzoening als voldoeningEen openbaar college over de klassieke betekenis van Jezus’ sterven (‘verzoening door voldoening’) vindt woensdag 1 april plaats in Zwolle, midden in de Stille Week. De avond wordt gratis aangeboden door AKZ+ voor theologische bezinning, een initiatief vanuit de theologische universiteiten in Kampen (gereformeerd vrijgemaakt) en Apeldoorn (christelijk gereformeerd) en VIAA, de gereformeerde hogeschool in Zwolle. Ik ben getriggerd, hoopvol gestemd en… verbaasd. Want vraagt de Stille Week voor Pasen niet eerder om meditatie en verstilling? (meer…)

15_x_RAVEN-boekcoverDeze boekbespreking is gepubliceerd in De Linker Wang, juli 2014.

‘Mensen hebben geen boodschap aan een instituut dat als een pantser om hun levensstijl ligt. Ze glimlachen om de ethische normen van kerkelijke autoriteiten.’ Dat schrijft theoloog en predikant Klaas van der Kamp in zijn boek ‘Raven’. De titel verwijst naar de vogelsoort die in de Bijbel symbool staat voor vertrouwen (Lucas 12: 24) en voor het verkennen van nieuwe mogelijkheden (Genesis 8: 6-7). In die geest verkent de auteur de kansen van christelijke kerken in seculariserend Nederland. (meer…)

Hieronder het redactioneel dat ik schreef in het juli-nummer van De Linker Wang.DLW cover

‘Jarenlang ben ik lid geweest van GroenLinks, maar door de discussie in de Tweede Kamer over het ritueel slachten ben ik in 2012 afgehaakt. Wat een hardheid. De gevoeligheid voor levensbeschouwing is nagenoeg verdwenen in GroenLinks.’ Dit zegt Karin van den Broeke, voorvrouw van de Protestantse Kerk in Nederland in dit nummer van De Linker Wang.

Inmiddels is de vooruitstrevende predikante lid geworden van het CDA ‘ook om de partij te kunnen aanspreken op zijn uitgangspunten’. Ze voegt daar onmiddellijk aan toe: ‘Dat valt niet altijd mee.’ Met deze toevoeging blijft Van den Broeke in verbinding staan met de mensen die de politieke vertaling van hun spiritualiteit of levensovertuiging vooral terug zien bij progressieve partijen als GroenLinks. (meer…)

BumaOm mensen met Kerst in de kerk te krijgen, maakte de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) een reclamespotje. Het is 125 keer te zien op de publieke televisiezenders en RTL4. Niks bijzonders zou je zeggen. Totdat bekend werd dat CDA-leider Buma erin figureert. Kerkleden protesteerden onder wie ikzelf. De PKN is immers geen CDA-kerk. Bas van der Bent, een theoloog uit Alkmaar, noemde Buma zelfs ‘vijand van de armen’. Wat een prachtige ironie. Juist met het beeld van de uitgekotste politicus, krijgt het reclamespotje diepte. (meer…)

CDA%20BumaInterview met mij afgenomen door Jasper Mulder en gepubliceerd op Communicatie Online over de Kerst reclamespot van de PKN. 

Met het reclamespotje dat gisteren is opgenomen wil Protestantse Kerk Nederland mensen met kerst naar de kerk trekken. Een aantal leden van de Protestantse Kerk Nederland is tegen deelname  van de CDA-politicus, onder wie Theo Brand, in het dagelijkse leven communicatieadviseur, en daarnaast actief GroenLinks-lid. Hij twitterde: ‘Mijn kerk maakt zich druk over de sociale tweedeling in onze maatschappij. Nu krijg ik een filmpje van de kerk met daarin de leider van een partij die zich daarover niet echt druk maakt.’

Waarom ben je tegen Buma’s deelname aan de spot?

‘Allereerst omdat ik het niet goed vind dat iemand die zo aan een politieke partij is verbonden als gezicht van de Protestantse kerk optreedt. Waarom zou je je beperken tot een politicus van het CDA terwijl je zo’n  pluriforme achterban hebt? De vanzelfsprekendheid waarmee voor die partij wordt gekozen doet daar geen recht aan.’

Maar Buma treedt op als privépersoon, niet als CDA-partijleider.

‘Dat is ook de redenering van PKN, maar daar ben ik het niet mee eens . De persoon Sybrand is bekend bij de gratie van de politicus Buma. Mensen kennen hem via het CDA, en niet als privépersoon.’

Bent u niet gewoon jaloers omdat er geen Groenlinkser is gevraagd?

‘Nee hoor. Misschien zou ik me wat minder hebben opgewonden als Bram van Ojik in de spot te zien zou zijn,  maar dan zou ik iedereen die daar tegen had geprotesteerd het grootste gelijk geven. Mijn principiële punt is dat politici hier buiten moeten blijven. Ik heb overigens ook professionele bezwaren.’

Welke?

De Protestantse kerk wil zorgen dat nieuwe mensen naar de kerk gaan. Heel goed dat ze dat via bekende Nederlanders doen, maar ik vind Buma helemaal niet bij die doelstelling passen. Het is iemand uit verwachte hoek. Daar trek je geen andersoortige mensen mee, wat toch de bedoeling lijkt. Dit is meer preken voor eigen parochie en weinig verrassend.’

Was er een alternatief?

‘Ja, die zijn er voldoende. Mark Rutte is ook lid van de PKN heb ik begrepen. Als je dan toch een politicus wil zou ik eerder voor hem kiezen. Maar onder popsterren en voetballers zitten ook gelovigen. Met hen  bereik je eerder een doelgroep die je anders niet bereikt.’

De PKN noemde het ‘hardvochtig’ dat u tegen Buma bent.

‘Dat vind ik veel te ver gaan, alsof ik hem de toegang tot de kerk ontzeg. Dat doe ik uiteraard niet.’

U gaat zelf nog wel naar de kerk komende zondag?

‘Ja hoor, dat heb ik ook getweet.  Zondag ga ik gewoon naar de kerk en drink ik koffie met al die lieve mensen onder wie ongetwijfeld ook CDA’ers.’