Politiek


DLW dec. 2017-nr.5 VPHieronder mijn redactioneel in magazine De Linker Wang, december 2017.

Verbinding en verbondenheid… deze begrippen komen op diverse manieren terug in deze editie van De Linker Wang. Bij progressieve politiek hoort vrijheid, zelfontplooiing en keuzevrijheid. Tegelijk gaat het om het besef dat je als mens ‘onderdeel bent van…’ en kunt kiezen voor solidariteit. Geen linkse en groene politiek zonder compassie.

Holkje van der Veer stond als tiener bekend om haar eigenzinnigheid. Vrijzinnig opgevoed in Amsterdam koos ze haar eigen weg waarbij ook GroenLinks in beeld kwam. Tegelijk verbond zij zich aan de orde van de dominicanen. Van der Veer roept haar partij op om goed na te denken over het te hanteren mensbeeld: ‘Mijn leven en mijn dood betreffen niet alleen mijzelf. Ik ben meer dan mijzelf, ik sta in verbinding met de Ander.’

Verbinding relativeert menselijke autonomie en zelfbeschikking. Dit geldt niet alleen voor vragen rond leven en dood, maar ook voor menselijk gedrag in relatie tot de ecologische draagkracht van de aarde. Bioloog Hans Meek schrijft in dit blad: ‘De mens is uit zijn ecologische kracht gegroeid en zal weer binnen ecologische grenzen moeten leren leven.’

In de Amsterdamse wijk Geuzenveld-Slotermeer zoeken Han Dijk en zijn collega’s naar verbinding tussen uiteenlopende groepen mensen. ‘Misschien kun je alle mensen die een verbindende houding aannemen op een bepaalde manier religieus noemen,’ zo schrijft hij. En hij hoopt dat gelovigen en niet-gelovigen samen optrekken tegen de neoliberale verblinding.

Het slavernijverleden lijkt Nederland eerder te verdelen dan te verbinden. Sherilyn Deen is bezig met een onderzoek en doet verslag van haar bevindingen. De emancipatie van zwarte en gekleurde Nederlanders kan bij anderen aanvoelen als aanval op van oudsher verbindende symbolen: van bekende zeehelden tot Zwarte Piet. Maar hoe erg is die pijn?

Verbinding moet geen klamme deken worden. Het ‘oude wij’ maakt plaats voor een ‘nieuw wij’. Ondanks kerststallen en sfeerlichtjes gaat Kerst oorspronkelijk helemaal niet om nestwarmte en behoudzucht. Wies Houweling verwoordt dat treffend. Kerst gaat volgens haar om kwetsbaarheid als bron van kracht, gericht op compassie en verandering. Daarom wens ik u als lezer van dit blad veel méér toe dan alleen gezellige kerstdagen en een gelukkig nieuwjaar.

Advertenties

waterschapsbelastingMeer gemeenschapsgeld uitgeven dan er binnenkomt. Rechts Nederland vond daar in de jaren zeventig een mooi woord voor: potverteren. Linkse partijen zouden meer geld uitgeven en zo kwam de bodem van de staatskas in zicht. In de beeldvorming maakte vooral  het linkse kabinet Den Uyl (1973-1977) zich hieraan schuldig. Maar in werkelijkheid waren het CDA en VVD die samen in het eerste kabinet Van Agt (1977-1981) het absolute uitgavenrecord op hun naam schreven.

Sterkste lobby

Potverteren? De bodem van de staatskas in zicht laten komen? Het merkwaardige is dat veel economen vooral naar de overheidsuitgaven kijken. Minstens zo belangrijk zijn de inkomsten die de overheid genereert. In ons land groeit de private rijkdom, maken grote bedrijven meer winst en neemt de vermogensongelijkheid toe. Toch houden de regeringspartijen vast aan het dogma van lastenverlichting, zeker als het gaat om mensen met veel eigen vermogen en om multinationals. Waar het geld zit, zit blijkbaar ook de sterkste lobby. Zo krijgt ons land steeds meer kapitalistische trekken.

Dat de VVD hiermee weg komt, valt nog enigszins te begrijpen. Maar hoe lang kan het netwerk rond Rutte zich met goed fatsoen nog een ‘volkspartij’ noemen? Nog problematischer vind ik het huidige regeringsbeleid echter voor de geloofwaardigheid van CDA, D66 en ChristenUnie.

Christelijk-sociaal denken

CDA en ChristenUnie blijven mooie abstracte  stukken schrijven over het zogeheten  ‘christelijk-sociaal denken’. Maar in de praktijk werken ze mee aan het vergroten van zowel private rijkdom als publieke armoede. Buma noemt dit verhullend ‘een kleinere overheid’ maar feitelijk gaat het over het blijvend versoberen van sociale voorzieningen en publieke goederen. Ik ben benieuwd wanneer het christelijk-sociaal denken – feitelijk is dit een gematigd progressieve ideologie die publieke gerechtigheid verkiest boven liefdadigheid – zich ook gaat vertalen in christelijk-sociale politieke keuzes.

Vrijheid

En dan D66. Ik kan me niet voorstellen dat de regenjas-revolutie van Hans van Mierlo in 1966 naast een complete ontzuiling ook tot ontzieling van de maatschappij zou moeten leiden, waarbij vrijheid louter het ideaal is van autonomie voor mensen die levensmoe zijn. Zonder gelijke kansen op sociaaleconomisch niveau en een gezonde publieke sector is vrijheid een utopie. Als we het tenminste eens zijn dat vrijheid ook een materiële kant heeft en geen privilege is voor een elite, en dat vrijheid toebehoort aan allen die zich in Nederland bevinden. Sterker nog: allen die op aarde wonen, inclusief de nog komende generaties.

Torenhoog

Ik dwaal nu af van mijn oorspronkelijke thema: potverteren. Wie zonder economische onderbouwing 1,4 miljard weggeeft aan multinationals en wie de vermogensbelasting verlaagt in een land waarin de vermogensverschillen toenemen, is wat mij betreft de echte kampioen potverteren. De bodem van de geldpot komt niet alleen in zicht door geld aan verkeerde doelen uit te geven, maar ook door te weigeren het geld op te halen op die plekken in de maatschappij waar het zich torenhoog ophoopt in private handen. Laat je niks wijs maken: het potverteren door de overheid is vooral een rechtse hobby.

Dit artikel is gepubliceerd op opiniewebsite Joop.nl.

De Kerk van het Vliegend Spaghettimonster bestaat sinds 2005. Gekscherend geloven de aanhangers in een Vliegend Spaghettimonster dat de schepper van de aarde zou zijn. Op 25 november moest ik aan deze opmerkelijke pseudoreligie denken toen Paul Cliteur een toespraak hield op het congres van FvD, de extreemrechtse partij van Thierry Baudet.

Paul Cliteur met vergiet op zijn hoofdCliteur had een vergiet bij zich, het hoofddeksel dat gedragen wordt in genoemde pseudokerk. De spaghetti dient immers afgegoten te kunnen worden! Uiteraard zette Cliteur het vergiet op zijn hoofd om daarmee kritiek uit te oefenen op het mogen dragen van de hoofddoek bij de politie. Volgens hem gaat het hier om “westerse zelfhaat” en om “een van de vele culturele manifestaties van de welvaartsziekte waaraan deze maatschappij leidt”.
Deze scherpe woorden gebruikte hij overigens zonder andere voorbeelden te noemen waaruit de ernstige ‘welvaartsziekte’ dan wel zou blijken. Uiteraard kwam er een flink applaus voor dit korte preekje voor eigen parochie.

Humor als kritiek

Terug naar het Vliegend Spaghettimonster. Dit opperwezen werd in 2005 voor het eerst beschreven in een protest tegen lessen in creationisme op scholen. In de Amerikaanse staat Kansas was besloten dat naast de evolutietheorie ‘intelligent design’ verplichte lesstof zou worden. De natuurkundige Bobby Henderson schreef een satirische open brief aan het ministerie van onderwijs van de Amerikaanse deelstaat. Omdat hij geen reactie kreeg, zette hij de brief op zijn website wat zoveel losmaakte dat onder meer nu ook in Nederland een afdeling van de pseudokerk is gevestigd.
Geloof is volgens de beweging de uitkomst van de willekeur van de menselijke verbeelding. Elke voor alle mensen geldende moraal of waarheid is verdacht. Dat geldt overigens ook voor de kerk zelf, die zichzelf daarom niet al te serieus neemt. Humor is daarmee niet alleen een wapen in de kritiek op religie in het algemeen, maar ook een levenshouding.

Feiten zijn zinloos

De Kerk van het Vliegend Spaghettimonster triggert mij. Ik begrijp de positie van Bobby Henderson wel. De evolutietheorie is immers de meest aannemelijke reconstructie van het ontstaan van de mens. Scheppingsverhalen horen niet thuis in een biologieles maar in het domein van religie, cultuur en verbeeldingskracht.
Maar feiten op zichzelf zijn per definitie zinloos. Het zijn mensen die betekenissen toedichten aan feiten of gebeurtenissen. Bijvoorbeeld de gebeurtenis van het ontstaan van de mens. Dit ‘zin-geven’ doen we van oudsher door het vertellen, schrijven of beluisteren van verhalen. Want alleen verbeelding geeft mensen zin. En hoewel het een stoffig en door christenen veelvuldig misbruikt boek is, is de bijbel geschreven als een verbeeldend en inspirerend verhalenboek.
Inmiddels heeft het boek de eeuwen getrotseerd en culturen overleefd. Sommige mensen zien het boek daarom als een godsgeschenk. Over de bijbel bestaat echter een groot misverstand. Niet in de laatste plaats zijn het juist christenen die zelf aan dit misverstand bijdragen: het boek bevat geen natuurwetenschappelijke waarheden.

Spiritueel en verbeeldend

Naast begrip voor Henderson en zijn geestverwanten, heb ik daarom ook kritische vragen. Religie is volgens hen “slechts een willekeurige mentale verbeelding, een waanbeeld dat zijn oorsprong heeft in de menselijke geest”. Waarom gebruiken zij deze negatieve en afkeurende kwalificaties als het gaat om religieuze verbeelding? Mag er naast de ratio geen ruimte zijn voor zingeving? Wat is de mens zonder religieuze of culturele verbeelding? Begrijpen Henderson en zijn geestverwanten niet dat er naast fundamentalistische gelovigen ook gelovigen zijn die wetenschappelijke waarheden voluit erkennen en voor wie religieuze verbeelding daarom juist spiritueel van karakter is?
Ik mis bij de fans van het Vliegend Spaghettimonster zowel pragmatisme als idealisme. Hoeveel ziekenhuizen en hulporganisaties zijn er de afgelopen eeuwen niet ontstaan vanuit christelijke of anderszins religieuze motieven? En ja, mensen met een religie hebben hier niet het patent op, zo hoor ik atheïsten en agnosten mij direct al corrigeren. En ze hebben daarin natuurlijk gelijk. Maar dat neemt niet weg dat religie historisch gezien een cultuurvormende, sociale, kritische en op compassie gerichte kracht in zich heeft.

‘Er ritselt een geheim’

In de mystiek van jodendom, christendom en islam is God een geheim, Hij is de Onnoembare: ‘Ik ben die ik ben’ en ‘Hij die er zijn zal’. In de Islam heeft God 99 namen waarvan geen enkele definitief of alomvattend is. Ook in de postmoderne theologie keert dit thema terug, zoals bij de Amerikaanse filosoof en theoloog John Caputo.
God gebeurt. God is een event, zegt hij. Met het woord ‘God’ kun je niks beschrijven of analyseren; het woord is evocatief, het roept iets op. Het valt eerder onder poëzie dan onder wetenschap. In de naam van God bid je dat er iets gebeurt in de gebeurtenissen in de wereld. Het komt er op aan daarvoor open te staan.
God laat zich volgens Caputo zien in ‘onmogelijke gebeurtenissen’. Waarvoor we bidden, waarop we hopen, waar we om huilen. Het evangelie vraagt volgens hem het onmogelijke. Vergeving is de spits van het onmogelijke dat gebeurt. Caputo zegt: ‘We weten niets van God behalve de naam. En alles aan God is belangrijk, behalve de naam’.
Hier zit mystiek in, meent de Nederlandse Caputo-kenner en hoogleraar Rick Benjamins. “Er ritselt een geheim dat je niet onder woorden kunt brengen. Wij moeten de ongedachte gebeurtenissen belichamen. Bestaat God? Caputo zegt dat God niet existeert maar insisteert. Met onze hulp kan Hij gebeuren.”

Passie en compassie

Bij het postmoderne zoeken van Caputo proef ik passie en compassie voor de mens en voor de aarde en al haar bewoners. Uitsluitend rationaliteit geeft onvoldoende voeding aan hartstocht voor gerechtigheid, vrede en een duurzame toekomst. Eerbied voor het levensgeheim – of noem het mystieke ontvankelijkheid – is een bron voor maatschappelijk engagement en emancipatie. Zonder christelijke inspiratie had Martin Luther King bijvoorbeeld nooit zijn indrukwekkende redevoering ‘I have a dream’ uitgesproken.
Daarom is het goed, logisch en ook prijzenswaardig dat de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster zichzelf niet al te serieus neemt. De pseudokerk bekritiseert godsdienst waar het vast zit in een oud stramien, waar het wetenschap en verbeeldingskracht door elkaar haalt en waar het onverdraagzaam is. Daar zit beslist haar relevantie, met humor als onmiskenbare kracht.
Religiekritiek is broodnodig en een belangrijk onderdeel van onze liberale democratie. Maar een parodie vervangt niet de mystieke kracht en bezieling die miljarden mensen op aarde kunnen ervaren, wanneer zij putten uit grote mondiale wijsheidstradities zoals jodendom, christendom en islam.

Dwazer en dwazer

Dit nuchtere besef maakt het beeld van rechtsfilosoof Paul Cliteur met een vergiet op zijn hoofd tijdens het congres van de xenofobe beweging van Thierry Baudet alleen maar dwazer en dwazer.

Dit artikel is gepubliceerd op de website NieuwWij.nl.

nature-670025_960_720

Foto: Pixabay.

In dagblad Trouw van 13 oktober mocht ik namens de religiewerkgroep van GroenLinks – De Linker Wang – commentaar geven op het regeerakkoord van Kabinet Rutte III. Mijn reactie was zeer kritisch maar niet zonder nuance. Ik kreeg overwegend positieve reacties. Toch bleef er bij mezelf één dingetje haken: was mijn toespeling naar Jezus en ‘het Koninkrijk’ misschien niet wat pretentieus?

Ik maakte deze toespeling overigens in een relativerende context. Maar je zou erin kunnen lezen dat ik veronderstel dat GroenLinks als grootste politieke partij – en met een dominante inbreng binnen een regeringscoalitie – de hemel op aarde zou kunnen realiseren.

Natuurlijk moet je staan voor je idealen. Maar het zou een naïeve gedachte zijn. Compromissen sluit een politieke partij niet alleen met andere politieke partijen, maar vooral ook met de weerbarstige werkelijkheid. Bovendien is de politiek niet allesbepalend in de maatschappij, maar wel richtinggevend. En om die richting is het mij en mijn politieke geestverwanten te doen.

Trouw 13 okt 17 - plaatjeDoor dagblad Trouw werden diverse mensen vanuit levensbeschouwelijke hoek gevraagd te reageren op het regeerakkoord van Kabinet Rutte III. Namens De Linker Wang, religiewerkgroep van GroenLinks, gaf Theo Brand onderstaande reactie, gepubliceerd in Trouw van 13 oktober 2017.

“Vrede, duurzaamheid en solidariteit… voor de christelijke kerken wereldwijd en ook voor de Linker Wang zijn die thema’s juist in 2017 relevant als toetsingskader voor waar het met de politiek en wereld heen gaat.”
“Vorige week kreeg de internationale vredesorganisatie ICAN de Nobelprijs voor de vrede, ook dankzij de Nederlandse tak, Pax. Wat was er mooier geweest als het regeerakkoord daarbij had aangesloten en dat wij nu het anti-kernwapenverdrag zouden ondertekenen? Het is echt een gemiste kans dat dat niet gebeurt.”
“Er wordt geïnvesteerd in zorg, de kinderbijslag gaat omhoog. Dat is goed, maar de rode lijn in het sociaal-economisch beleid is toch dat de verschillen tussen rijk en arm groter worden. De vermogensbelasting gaat omlaag, maar de boodschappen worden duurder. Dat zie ik niet als gerechtigheid.”
“Ik vind het prachtig dat de uitstoot van CO2 met 49 procent omlaag moet, dat is een stip aan de horizon. Maar er zit een adder onder het gras: een derde wordt gehaald door het onder de grond te stoppen. Echte keuzes blijven uit. Dat is geen rentmeesterschap, maar het probleem verstoppen om zoveel mogelijk op de oude voet verder te kunnen gaan.”
“Het is goed dat het budget voor ontwikkelingssamenwerking weer op het niveau van de internationale normen komt. Maar van dat bedrag betaalt het kabinet maatregelen die vluchtelingen buiten de deur moeten houden. Ik vind het heel lastig daar de christelijke barmhartigheid in terug te vinden. En dat het kinderpardon niet wordt versoepeld is dieptriest.”
“Het is lastig te zeggen of het beter was geweest als GroenLinks wel had meegedaan. Misschien hadden we een andere richting kunnen opslaan, maar je moet dan wel heel veel concessies doen. Jezus zei: mijn koninkrijk is niet van deze wereld. Maar als je politiek bedrijft, ben je wél van deze aarde. Je moet altijd compromissen sluiten. Ik wil niet makkelijk scoren. Ik vind het goedkoop om te zeggen dat de ChristenUnie haar christelijk-sociale idealen verkwanselt. Dit regeerakkoord bevat goede elementen, maar het is wat betreft klimaatbeleid niet concreet genoeg en zet solidariteit op de helling.”

Theo Brand, woordvoerder van de Linker Wang, de religie-werkgroep van GroenLinks

 

Sander_Terphuis

Sander Terphuis

Jurist en voormalig worstelaar Sander Terphuis (geboren in Iran als Ahmad Queleich Khany) heeft zich aangemeld als lid van de ChristenUnie. Terphuis heeft heldere opvattingen over asielbeleid, koos voor de PvdA maar wil graag invloed houden binnen een regeringspartij. Zo kwam de partij van Gert-Jan Segers in beeld. Maar omdat Terphuis geen christen is maar agnost, is de partij in verwarring. Mag hij lid worden? Het antwoord lijkt nee. En van een warm welkom is allerminst sprake.

Wouter Beekers – directeur van het wetenschappelijk bureau van de ChristenUnie – beseft dat een gesloten deur en de pretentie om als partij de christelijke waarheid op zak te hebben, hooghartig overkomt. “Met een christelijke grondslag eigen je je Christus niet toe,” schrijft hij daarom in het Nederlands Dagblad. “Christus is groter dan al ons mensenwerk. Hij is nooit te vangen in een leer, programma, partij of institutie.”

Heldere lijn

Mooi gezegd. En Beekers toont zich hier een realist. Er zijn namelijk veel christenen die bewust kiezen voor een niet-confessionele partij. Zij kiezen bijvoorbeeld voor GroenLinks, PvdA of VVD. Ook ik behoor tot deze categorie. Ik kan bijvoorbeeld de eenzijdige pro-Israël-politiek en het conservatisme rond medisch-ethische kwesties van de ChristenUnie erg moeilijk rijmen met mijn christelijk geloof. Bovendien: christenen laten zich niet opsluiten in een politieke unie.

Wat betreft het ledenbeleid van zijn partij trekt Beekers een heldere lijn. Vanwege de grondslag van de partij moet je als  lid “open zijn over de bron waaruit je wilt drinken en ben je daarop aanspreekbaar”. En hij vervolgt: “In onze partij komt de bijbel en het gebed er niet als een extraatje bij. De open bijbel en onze gevouwen handen maken ons tot wie wij zijn. Getuigt het van respect voor dit recht om zo’n grondslag te ondertekenen, terwijl je geen snars gelooft van wat er staat?”

Conservatief

De ChristenUnie staat hier in zijn recht. Een politieke partij mag in een vrij land een eigen toelatingsbeleid voeren. Door dit beleid consequent toe te passen, bevestigt de partij vooral een christelijk bolwerk te zijn, zoals ook de SGP dat is voor een nog wat smallere groep christenen rechtsbuiten.

Hoe zit dat eigenlijk bij het CDA? Bij de oprichting van deze partij rond 1980 – als fusie van de katholieke KVP, hervormde CHU en gereformeerde ARP – is bewust gekozen voor openheid als brede volkspartij, waarbij het evangelie ‘richtsnoer’ is voor politiek handelen. Zo kon het CDA uitgroeien tot een wat zielloze en behoudende machtspartij. Onder Sybrand Buma kleurt het CDA zijn evangelische ‘richtsnoer’ overigens nogal conservatief en zelfs nationalistisch in.

Doorbraak

Als het gaat om christenen in de Nederlandse politiek mogen we de ‘Doorbraak’ niet vergeten. De PvdA is opgericht als partij die mensen vanuit diverse groepen (zuilen) met elkaar wilde verenigen. Bij de oprichting in 1946 werden levensbeschouwelijke grenzen doorbroken met sociale en progressieve idealen als basis. De partij was meer dan alleen een voortzetting van de SDAP omdat ook de linkse en pacifistische CDU – een kleine christelijke partij – in de PvdA opging. Rond 1970 vond ook een soort Doorbraak plaats bij de oprichting van de Politieke Partij Radicalen (PPR) en in 1991 bij het – samen met PPR, PSP en CPN – opgaan van de progressieve Evangelische Volkspartij (EVP) in GroenLinks.

Oprecht idealisme

Het samen bidden en de geopende bijbel tijdens bijeenkomsten van de ChristenUnie… je kunt het belachelijk maken, maar ik vind het authentiek. Is dit oprechte en gewetensvolle ‘ervaren’ en putten uit een inspiratiebron misschien de reden dat de partij van Segers minder vatbaar is voor populisme en politiek opportunisme, zoals ik dat wél vaak aantref bij het CDA?

Bij de ChristenUnie proef ik oprecht idealisme, maar ik geloof niet in het christelijk exclusivisme van de partij. Daar heb ik een grondige reden voor. Ik geloof dat het Jezus uiteindelijk niet om het christendom of om een leerstellige waarheid te doen was, maar om een principieel open ruimte waarin mensen grenzeloos en vreedzaam kunnen samenleven. Bovendien kunnen mensen met verschillende achtergronden en inspiratiebronnen dezelfde politieke idealen nastreven, terwijl mensen uit een zelfde kerkgenootschap het politiek hartgrondig met elkaar oneens kunnen zijn.

Christelijk bolwerk

Sander Terphuis is lid geworden van de ChristenUnie. En nog zonder een bijeenkomst te hebben bijgewoond is hij nu al omstreden binnen de partij omdat hij niet het juiste geloof aanhangt. “Ja, het komt voor dat leden niets met het christelijk geloof hebben,” zegt partijvoorzitter Piet Adema tegen EO Visie. “Als ze na verloop van tijd merken dat de partij zó christelijk is en dat Christus zó centraal staat, zeggen ze zelf: ‘Ik voel me hier niet thuis.’ Dan schrijven ze zich weer uit.”

Hoe moet ik deze uitspraak begrijpen? Is het vooral een opluchting als niet- of andersgelovigen zich vroeg of laat weer uitschrijven als partijlid? De partijvoorzitter lijkt dat op zijn minst te suggereren. Dat wringt… een partij die zich laat inspireren door Christus en tegelijk mensen ontmoedigt om lid te worden. Persoonlijk kan ik er niks anders van maken: voor een niet-christen als Terphuis is het bij de ChristenUnie botvangen bij een christelijk bolwerk.

 

 

 

populist-1872439_960_720De filosoof Karl Marx schreef het in 1844: religie is opium van het volk. Door te wijzen op de beloning in het hiernamaals, zouden mensen zich sneller schikken in hun levenslot zodat zij zich makkelijk laten verdoven en uitbuiten. Lenin maakte er later zelfs van: religie is opium voor het volk. Wat verdooft ons vandaag? Welke leiders verspreiden nu een roes die mensen blind maakt voor de echte maatschappelijke problemen? Het rechts-populisme overtreft wat dat betreft ruimschoots de religie.

Naast wat restanten christelijk fundamentalisme in en rond de Biblebelt kent ons land ook import-fundamentalisme van christenen en moslims. Hier groeien mensen op met een strakke religieuze ideologie die leidt tot bewustzijnsvernauwing. Hoewel? Vaak gaat het bij migranten ook om emancipatie. Voor hen kan religie een motor zijn van bewustwording, sociale erkenning en ontwikkeling.
Zelf mocht ik dat eens ervaren als freelance verslaggever van een regionale krant. Ik maakte een reportage over een Ghanese kerkdienst – ja, het swingde de pan uit! – in een grote parkeergarage in Amsterdam-Zuidoost. Ik zag en hoorde mensen die in een lastig parket zaten met tegelijk veel geestelijke en sociale ‘power’. En ook enorm veel solidariteit. Ook vanuit diverse moskeeën werken mensen aan emancipatie, dialoog en integratie en vindt sociaal werk plaats.
Toch kan godsdienst ook conservatief en benauwend zijn. En in het ergste geval leiden tot geweld. Ook in Nederland groeien mensen op in een milieu waarin vastomlijnde godsdienstige waarheden samen een gesloten ideologie vormen. De veilige wereld van de eigen groep wordt in contrast geplaatst met de boze buitenwereld.

Het grote kwaad

In die zin is er relatief weinig verschil tussen fundamentalistische christenen en moslims. Sterker nog: het anti-islam sentiment dat in de SGP-achterban zo sterk aanwezig is, lijkt soms bijna op een vorm van zelfhaat. Kijk naar de overeenkomsten: het bewaken van een traditioneel rollenpatroon tussen mannen en vrouwen, het taboe op homoseksualiteit en andere onwrikbare en exclusieve waarheden op basis van een religieus boek dat ‘van kaft tot kaft’ waar is en geen ruimte biedt aan persoonlijke interpretatie.
Meer dan negentig procent van de Nederlandse bevolking is vandaag – godsdienstig of niet – stukken vrijzinniger georiënteerd. Leve de vooruitgang! Maar maakt secularisatie mensen uiteindelijk ook minder vatbaar voor een overzichtelijk verhaal, voor het denken in termen van ‘wij’ tegenover ‘zij’ en het op een simpele manier lokaliseren en adresseren van het grote kwaad?
Als ik zie hoe politici als Wilders en Baudet het doen in de peilingen, dan meen ik dat een groot deel van de Nederlandse bevolking geneigd is om zichzelf te laten meenemen in een roes. Ook CDA-leider Buma weet dit en suggereert daarom in de H.J. Schoolezing van 4 september jl. dat de autochtone bevolking (‘de gewone Nederlander’) de dupe is van een ‘mislukte integratie’ van minderheden. Buma draait deze plaat grijs en blijft hangen in cultuurpessimisme. Hij voedt daarmee negatieve gevoelens die een eigen leven leiden, vaak los van de realiteit. Met moreel leiderschap heeft dat bar weinig te maken.
Marx had gelijk. Vroeger leende vooral de gevestigde religie zich om mensen in slaap te laten sussen en te laten neerleggen bij hun lot. Vandaag zijn het de hogepriesters van het populisme die via de massamedia roepen dat zij een kant-een-klare oplossing hebben voor alle problemen. De roes is nu niet gericht op een denkbeeldige hemel, maar bestaat als doorleefde angst gevoed door rancune.

IJdele motieven

De opium van vandaag wordt ingezet door mannen die tijdens hun maatschappelijke of politieke carrière tegen een grens aanlopen. Wat nu? Vanuit ijdele motieven krijgen ze de smaak van het populisme te pakken om vervolgens extreemrechtse broodjes te bakken. Soms denk ik: zouden ze zelf stiekem niet beter weten?
Dat ondertussen de beginselen van onze rechtsstaat onder druk staan, gevoelens van onveiligheid toenemen en mensen zich minder thuis voelen in Nederland, is de prijs die we met ons allen betalen. En dat door politieke keuzes de sociaaleconomische ongelijkheid groeit en een nieuwe onderklasse van zowel allochtonen als autochtonen ontstaat, wordt domweg ontkend of afgedaan als bijzaak. Om over de klimaatverandering en alle noodzakelijke maatregelen van dien nog maar te zwijgen.

Veel mensen zijn geneigd zichzelf te laten meenemen in een roes. Ze worden boos en bang bij het zien van bijvoorbeeld gesluierde vrouwen of een nieuwe moskee. Ja, het is me volkomen duidelijk. Niet de Islam maar de angst voor de Islam is vandaag de ultieme opium van het volk.

Dit artikel is ook gepubliceerd op de website NieuwWij.nl.

 

Volgende pagina »