wubbo ockels laatste tweetMijn column voor de website van de landelijke werkgroep Kerk en Milieu, september 2017.

Hij genoot bekendheid als astronaut: Wubbo Ockels (1946-2014). Tot aan zijn dood was hij hoogleraar aan de faculteit Lucht- en Ruimtevaart van de TU Delft. Juist door zijn kennis van het heelal besefte hij hoe bijzonder, uniek en kostbaar het leven is in die dunne schil die dampkring heet. Het leven op het summiere planeetje aarde is een groot wonder, zo besefte hij.

Na zijn overlijden liet Ockels een bijzondere brief na. Daarin schreef hij: ‘De ruimtevaart heeft ons een spiegel voorgehouden. We zijn nu echt waar we zijn: op een prachtige planeet, waar we niet zonder kunnen. We zijn allemaal astronauten van het Ruimteschip Aarde.’

Symbolen, rituelen en kunst

Ockels lijkt in zijn brief de grote wereldreligies inclusief het christendom als obstakels te zien voor mondiale en ecologische verbondenheid. Hij gelooft in ‘de God van de mensheid’ en die is volgens hem ‘in ons allemaal’. Ockels schrijft: ‘We kunnen ons niet achter deze God verstoppen, omdat het in ons zit. We kunnen ons niet verbergen voor de verantwoordelijkheid voor onszelf.’ En iets verderop: ‘We moeten symbolen, rituelen en kunst maken om ons geloof in de mensheid te uiten.’

Op zijn sterfbed zag en schreef hij het scherp. In zijn brief getuigt hij van een grote liefde voor het leven op aarde, geboren uit verwondering. Ockels gaf daarmee uitdrukking aan een verlangen naar vrede en harmonie tussen mensen onderling en tussen mensen en de aarde. Dat maakt mij stil. De brief zet mij ook aan het denken. Moeten christenen, moslims, joden en hindoes hun overtuigingen inruilen voor een compleet nieuw vorm te geven universele religie?

Geestkracht

De brief van Ockels dateert uit 2014 maar kan ook vandaag christenen en andersgelovigen volop aan het denken zetten. Hoe duurzaam en inclusief is mijn geloof? Hoe open, spiritueel en milieubewust is mijn geloofsgemeenschap? Gelovigen kunnen hun eigen religieuze tradities op een meer inclusieve en ecologische manier leren verstaan.

De wereldgodsdiensten bevatten allemaal een grote rijkdom aan wijsheid en inzicht en ze hoeven elkaar niet in de weg te zitten. Past dat wel in onze denkwijze? De eigen religieuze bronnen kunnen mensen helpen om verwonderd te zijn over de aarde. Dat vraagt vaak wel om nieuwe interpretaties en om geestkracht die grenzen doorbreekt.

Als christen vraag ik me af: wilde Jezus een nieuwe religie stichten? Of ging het hem om het overbruggen van verschillen en daarmee de komst van wat Hij zelf het Koninkrijk noemde? En wat betekent dat vandaag voor het ruimteschip Aarde en haar astronauten? Kan de blauwe hemel wel zonder een groene aarde? En andersom? Is God uitsluitend transcendent aanwezig: mentaal en op afstand, uitstijgend boven het hier en nu? Of is God ook immanent en meer gevoelsmatig present in mensen, dieren, bomen, planten, lucht, vuur en water? En wat heeft dat voor consequenties?

Nieuw bewustzijn

Deze vragen kunnen leiden tot een nieuw bewustzijn en een hernieuwde zoektocht vanuit kerken naar vrede, gerechtigheid en heelheid van de schepping, samen met alle mensen van goede wil. Een niet-kerkelijk geluid als dat van Wubbo Ockels is daarbij meer dan welkom: een geschenk uit de hemel met oog voor de aarde.

Advertenties

3778093208_f05ebb036a_bGroenLinks besloot om niet verder te praten met VVD, CDA en D66 over de vorming van een nieuw kabinet. Breekpunt was het vluchtelingenvraagstuk. Ook op duurzaam en sociaal terrein vlotte het niet. Inmiddels zit de ChristenUnie aan tafel.

Wat wordt straks de gedeelde droom van het nieuwe kabinet? De VVD gelooft in kapitalisme, het CDA in conservatisme, D66 in zelfbeschikking en de ChristenUnie noemt zich christelijk-sociaal. De mix van deze vier dromen zal leiden tot een centrumrechts beleid waarbij thema’s  uitgeruild worden. Het visioen ontbreekt. En zoals de Spreuken-dichter in de Bijbel het zo treffend zegt: ‘Zonder visioen, verwildert het volk’.

Voor GroenLinks bleek de ideologische bandbreedte van een kabinet met VVD en CDA te groot. Het laat zien dat GroenLinks ergens voor staat. Compromissen sluiten is goed, maar als je meer dan driekwart van je eigen programma moet inleveren, waar blijf je dan? Maar anderzijds: er moet wel een kabinet komen. En als je dan aan tafel zit, kun je dan niet beter gaan meeregeren? Voor GroenLinks viel het kwartje naar links, maar het zou goed zijn als D66 en ChristenUnie samen nog wat duurzame punten weten te verzilveren.

Het nemen van verantwoordelijkheid is volgens sommigen een deugd waar het GroenLinks aan ontbreekt. Zo schreef EO-journalist Bertine Moenaff: “De ChristenUnie is een partij waar mensen geloven dat nederigheid een deugd is, het kleine wordt geëerd en geven beter is dan nemen. Met zo’n grondhouding durft Segers wél stappen te zetten naar een onzekere uitkomst.”

Dit stoort me. Alsof GroenLinks geen stappen durfde te zetten. En het ‘compromisme’, zoals Marianne Thieme (Partij van de Dieren) dat zo treffend noemt, wordt hier door Moenaff tot deugd verheven. Zelfopoffering als het ultieme geloof. Het is een vrome gedachte. Maar ik denk dat Segers ook wel beseft dat zo’n houding in de weerbarstige politieke werkelijkheid uiteindelijk niet de weg is. Wel is de achterban van zijn partij conservatiever dan de top en minder gericht op duurzaamheid, sociaal beleid en vluchtelingen. Zelfs de PVV snoept kiezers weg bij de ChristenUnie. Dat geeft hem speelruimte.

Segers staat bekend om zijn geloof in Jezus. Over Jesse Klaver zijn toespelingen gemaakt alsof hij een soort Jezus zou zijn. ‘Mijn Koninkrijk is niet van deze wereld’. Dat is volgens de Bijbel een uitspraak van Jezus. Het zijn woorden die steeds door mijn hoofd schieten tijdens de formatie. Want hoe sterk en verleidelijk zijn ijdelheid, behoudzucht en de behoefte aan macht? En hoe kwetsbaar is de weg van verandering, gericht op solidariteit, duurzaamheid en vrede?

[ Foto: Oxfam Novib op festival Welcome to the Future, Flickr.com Creative Commons ]

15_X_Agenda_Conferentie_van_TilburgMijn eerste column op de website van ‘Kerk en Milieu’.

Als kind maakte ik graag fantasie-plattegronden. Natuurlijk was ik geïnspireerd door echte autokaarten van mijn ouders. Vooral snelwegen en knooppunten vond ik mooi om te tekenen. En ook vliegvelden. Rond mijn veertiende werkte ik aan een fantasieland: Calanië, een eiland in de Golf van Biskaje. Uiteraard had het twee grote luchthavens en een imposant netwerk aan autosnelwegen. Voor de steden bedacht ik grappige namen.

Mijn fantasie ging zo ver dat ik naast plattegronden ook bedacht hoe de politieke verhoudingen lagen. En ik maakte een krant. Het land was christelijk, maar ook links. Dat had vast iets te maken met mijn opvoeding. Ja, de Christelijk Sociale Partij (CSP) was de grootste regeringspartij van het land. Duurzaamheid speelde nauwelijks een rol. Anders had Calanië waarschijnlijk veel meer spoorlijnen gehad en maximaal één bescheiden vliegveld.

Lees de volledige column op de website van Kerk en Milieu.

800px-rutte-persconferentiePremier Mark Rutte mocht afgelopen zondag in de Haagse Duinzichtkerk de ‘Preek van de Leek’ uitspreken. Deze keer dus geen ‘pleur op’. Hij hield een persoonlijk getint en genuanceerd verhaal. Wat al bekend was, kreeg meer duiding: Rutte is een fatsoenlijk christen die de kerk niet plat loopt, maar zich er wel thuis voelt.

Rutte ziet geloofsgemeenschappen als maatschappelijk kapitaal. Zijn mensbeeld is niet puur individualistisch. Als liberaal vult hij het geloof open en vrijzinnig in. Tegelijk sluit hij aan bij een aantal centrale punten uit de Bijbel en de christelijke traditie.

Voor wat geloof voor hem betekent, komt de premier met een citaat van Freek de Jonge: ‘Niets heeft betekenis, we geven er betekenis aan. De godsdienst kan je daar in trainen. Als dat wegvalt, worden we manipuleerbaar en robotesk in onze reacties.’ En Rutte vervolgt: ‘Wat De Jonge zegt is: het geloof geeft niet alleen betekenis. Het werpt ook een dam op tegen het betekenisloze, dus tegen leegte en onverschilligheid. Het maakt mensen weerbaar en zelfstandig, want niet-manipuleerbaar.’

De preek van de premier wekt sympathie. Over de hervormde kerk van zijn jeugd zegt de premier: ‘De Scheveningse nettenboeter zit er naast het Kamerlid, de directeur van Shell naast de tramchauffeur, de ouderling naast de toevallige badgast.’ En iets verderop zegt de premier: ‘Je kijkt niet op tegen de professor of de minister-president. En je kijkt niet neer op de vuilnisman of de postbode.’

Ook kiest Rutte voor een inclusieve benadering. Moslims worden als vanzelfsprekend in het rijtje van gelovigen in Nederland opgenomen. En de premier benadrukt het belang van Artikel 1 van de Grondwet: het gelijkheidsbeginsel.

Hoe sympathiek en weloverwogen Ruttes verhaal ook is, er gaat iets bij me wringen. Is dit dezelfde man die onlangs nog ‘pleur op’ riep om niet aan rechtse flinkheid onder te doen voor Geert Wilders? Is dit dezelfde man die met droge ogen beweert dat er in Nederland geen armoede bestaat? Is dit dezelfde man die eerder dit jaar vluchtelingen publiekelijk opriep om thuis te blijven? En is dit dezelfde man die onlangs een ‘plan voor Nederland’ presenteerde waarin helemaal niets doorklonk over een broodnodig en ambitieus klimaatbeleid?

Wat heeft het knusse kerkgevoel van Mark Rutte te maken met het kritische geluid van de Bijbelse profeet Micha die sociaal onrecht aan de kaak stelt en machthebbers daarover bekritiseert? Wat heeft het te maken met de radicale openheid van Jezus ten opzichte van vreemdelingen? En wat met een doorleefde vorm van rentmeesterschap?

Vorige week nog schreven bisschop Gerard de Korte en de protestantse predikant en voorman René de Reuver in een opiniestuk in Trouw: ‘In een samenleving waarin onderlinge solidariteit en de menselijke maat de boventoon voeren, verwachten de kerken meer van de overheid. Kerken blijven als bondgenoot bijdragen aan armoedebestrijding. Maar als luis in de pels roepen wij op meer te doen voor de meer dan 600.000 huishoudens in de problemen.’

Geloof maakt mensen weerbaar en zelfstandig, want niet-manipuleerbaar. Het is een mooie gedachte inderdaad. Goddank geldt deze gedachte ook voor de mensen die de sympathieke feel good preek van onze premier hoorden of nalazen.

 

 

 

 

 

 

Zondag-OpenOnderstaand artikel is gepubliceerd in het decembernummer van tijdschrift De Linker Wang onder de titel ‘Begrenzen van commercie past bij GroenLinks’.

Het verruimen van winkeltijden past bij een maatschappij die verandert. Zelf ben ik dolblij dat ik ’s avonds in supermarkten terecht kan. Onlangs dook ik met vrouw en kinderen een lunchroom in, direct na de kerkdienst-met-na-afloop-koffie op zondagochtend. We waren op de fiets en de regen kwam met bakken uit de lucht. Dankzij de koopzondag waren diverse eetgelegenheden in het oude stadscentrum geopend. We genoten van een heerlijke lunch. Toen de zon zich weer liet zien, fietsten we door naar huis. Het werd een zondag met een sterretje. (meer…)

GroenLinks_logoCDAOp 15 oktober 2013 namen Trouw en het Friesch Dagblad onderstaande opiniebijdrage op in hun kolommen. 

GroenLinks besloot woensdag niet langer te onderhandelen met het kabinet. Een week eerder had het CDA zich al teruggetrokken. Opvallend zijn de grote verschillen in motivaties tussen de partijen. “Ik wil een kleinere overheid en die komt er niet,” aldus CDA-partijleider Buma. GroenLinks-leider Van Ojik ziet juist te weinig kansen voor vergroening van de economie en het bevorderen van sociale gelijkheid. (meer…)

Hieronder het ‘Redactioneel’ dat ik schreef als eindredacteur van tijdschrift De Linker Wang voor het oktobernummer dat dezer dagen verschijnt. Voor een proefabonnement of gratis proefnummer, kijk je op www.linkerwang.nl

De formatie van een Kabinet Rutte II bestaande uit VVD en PvdA is bij het perse gaan van dit blad in volle gang. Diverse maatregelen en beslissingen zijn bekend. Maar het is niet helder of de nieuwe regering kiest voor meer of minder marktwerking in de zorg. Misschien blijft het gissen omdat deze kwestie bij uitstek voor verdeeldheid zorgt tussen sociaal-democraten en rechtsliberalen.

De Haagse onderhandelaars zouden dit tijdschrift erbij kunnen pakken. Ze worden allicht  wijzer van het artikel van Jeannet van de Kamp over marktwerking in de zorg (pagina 16-18). Aan de hand van de ideeën van de Amerikaanse politiek filosoof Michael Walzer toont ze aan dat ‘gezondheidszorg’ en ‘vrije markt’ twee totaal verschillende maatschappelijke sferen zijn met verschillende waardensystemen. Het lijkt daarom beter om de zorg niet aan de krachten van de vrije markt over te laten. Sterker nog: marktwerking lijkt zelfs de core-business van zorgverleners en -instellingen aan te tasten: menslievende zorg. (meer…)