Gepubliceerd (iets ingekort) als opiniestuk in het Nederlands Dagblad, 25 augustus 2022

Naar aanleiding van mijn artikel op NieuwWij.nl over interreligieus bidden schrijft Reina Wiskerke (ND, 24 augustus) dat mijn stuk “ronkt van zelfgenoegzaamheid”. Ook zou ik orthodoxere vormen van geloven afbranden en valse tegenstellingen opwerpen. Ik kan me voorstellen dat het stuk prikkelt en ik denk dat Wiskerke en ik het theologisch oneens zijn. Tegelijk ervaar ik haar kwalificaties als nogal hard en kort door de bocht. Tenslotte heeft ze mij ook wat geleerd. Graag licht ik dat toe.

Het is jammer maar ook logisch dat niet alles wat ik schreef, door Wiskerke is geciteerd. Wat ik bijvoorbeeld ook schreef is het volgende: “Nu begrijp ik goed dat je de inhoud van je eigen geloofstraditie wilt kennen en begrijpen, als je die tenminste serieus wilt nemen. Maar juist omdat geloven een activiteit is die het rationele denken overstijgt, zal er naar mijn smaak daarbij altijd oog moeten zijn voor het geheim dat uitnodigt tot openheid en nieuwsgierigheid.”

Verder schreef ik over een ontmoeting die ik in de jaren negentig als journalist had met de orthodoxe jood Jechezkel Landau. Hij was op bezoek in Nederland naar aanleiding van de drieduizendste verjaardag van de stad Jeruzalem, op uitnodiging van de toen nog Samen op Weg-kerken, nu de Protestantse Kerk in Nederland.

“We leven in een revolutionaire tijd. Er is wereldwijd ontzettend veel in beweging,” zo zei Landau. “Er is iets heel belangrijks aan de gang met de geschiedenis. Het klinkt misschien gek, maar ik denk dat onze geloofstradities nauwelijks zijn voorbereid op de toekomst.” Zijn woorden maakten een onuitwisbare indruk op mij en zijn altijd met me mee gegaan.

Landau vertelde dat hij het hoopvol vond dat er toonaangevende christenen waren die fundamentele  vragen stellen over hun eigen godsdienst. Bijvoorbeeld deze vraag: “Is de boodschap óver Jezus de boodschap ván Jezus niet gaan overvleugelen?” Ik vind dat ook vandaag nog steeds een zinvolle en prikkelende vraag voor christenen onder wie ikzelf. Deze denkwijze werpt voor velen een ander licht op hoe er in de Bijbel over Jezus gesproken wordt en ook op uitspraken die door de evangelisten aan Jezus worden toegeschreven. Kennis die daarbij behulpzaam kan zijn: de evangeliën zijn geen vorm van journalistiek, maar een vroege vorm van theologie. Ze zijn achteraf opgeschreven en staan in het volle licht van de radicale weg die Jezus is gegaan.

Voor mij als christen en belijdend lid van de Protestantse Kerk staat de menswording van God centraal zoals die volgens het christendom in Jezus op ultieme wijze plaatsvond. In één van de boeken van de rooms-katholieke theoloog Edward Schillebeeckx (1914-2009) staat een formulering die voor mij als jonge, zoekende christen een eyeopener was. Volgens Schillebeeckx moeten we Jezus weliswaar volgen maar niet verabsoluteren. “Jezus onthult God, maar verhult God ook, omdat hij een mens was, aan tijd en plaats gebonden.”

Ik kan me goed voorstellen dat wat voor de ene persoon een eyeopener is, voor de ander een brug te ver is – of misschien zelfs onzinnig. Veel christenen belijden immers niet alleen de uniciteit van Jezus Christus, zoals ik dat zelf van harte doe, maar ook zijn exclusiviteit. Wiskerke heeft scherp gezien en aangevoeld dat ik soms moeite heb dat er christenen zijn die vasthouden aan die exclusiviteit, maar ik heb die positie te respecteren.

Mijn punt is dat er ook christenen zijn voor wie samen bidden met andersgelovigen geen onveilig of verboden terrein is. Zij zien die activiteit, samen met kennismaking en als bescheiden aanvulling op het eigen (kerkelijke) gebedsleven, juist in de geest van Jezus Christus. Daartoe reken ik mijzelf. Het is een positief gegeven dat christenen die daaraan niet willen meedoen, onder wie Wiskerke, vanuit respect en in vrede met andersgelovigen samenleven. Daarvan ben ik me bewust en als columnist bepaalt ze mij daar nadrukkelijk bij. Dat kan zeker geen kwaad. Ook dialoog tussen christenen onderling kan de wereld gelukkig een stap verder brengen.

Tenslotte hoop ik dat een respectvol en vreedzaam willen samenleven met andersgelovigen wel een stap verder gaat dan het passief tolereren van wat anders is. Ook zonder direct samen te bidden, kunnen christenen andersgelovigen en hun tradities beter leren kennen. En andersom. Activiteiten en ontmoetingen vanuit onder meer het Overlegorgaan Joden Christenen Moslims (OJCM) bieden daartoe veel mogelijkheden. En ook een platform als NieuwWij.nl besteedt er aandacht aan.

Theo Brand is freelance journalist en onder meer eindredacteur van NieuwWij.nl

Advertentie