waterschapsbelastingMeer gemeenschapsgeld uitgeven dan er binnenkomt. Rechts Nederland vond daar in de jaren zeventig een mooi woord voor: potverteren. Linkse partijen zouden meer geld uitgeven en zo kwam de bodem van de staatskas in zicht. In de beeldvorming maakte vooral  het linkse kabinet Den Uyl (1973-1977) zich hieraan schuldig. Maar in werkelijkheid waren het CDA en VVD die samen in het eerste kabinet Van Agt (1977-1981) het absolute uitgavenrecord op hun naam schreven.

Sterkste lobby

Potverteren? De bodem van de staatskas in zicht laten komen? Het merkwaardige is dat veel economen vooral naar de overheidsuitgaven kijken. Minstens zo belangrijk zijn de inkomsten die de overheid genereert. In ons land groeit de private rijkdom, maken grote bedrijven meer winst en neemt de vermogensongelijkheid toe. Toch houden de regeringspartijen vast aan het dogma van lastenverlichting, zeker als het gaat om mensen met veel eigen vermogen en om multinationals. Waar het geld zit, zit blijkbaar ook de sterkste lobby. Zo krijgt ons land steeds meer kapitalistische trekken.

Dat de VVD hiermee weg komt, valt nog enigszins te begrijpen. Maar hoe lang kan het netwerk rond Rutte zich met goed fatsoen nog een ‘volkspartij’ noemen? Nog problematischer vind ik het huidige regeringsbeleid echter voor de geloofwaardigheid van CDA, D66 en ChristenUnie.

Christelijk-sociaal denken

CDA en ChristenUnie blijven mooie abstracte  stukken schrijven over het zogeheten  ‘christelijk-sociaal denken’. Maar in de praktijk werken ze mee aan het vergroten van zowel private rijkdom als publieke armoede. Buma noemt dit verhullend ‘een kleinere overheid’ maar feitelijk gaat het over het blijvend versoberen van sociale voorzieningen en publieke goederen. Ik ben benieuwd wanneer het christelijk-sociaal denken – feitelijk is dit een gematigd progressieve ideologie die publieke gerechtigheid verkiest boven liefdadigheid – zich ook gaat vertalen in christelijk-sociale politieke keuzes.

Vrijheid

En dan D66. Ik kan me niet voorstellen dat de regenjas-revolutie van Hans van Mierlo in 1966 naast een complete ontzuiling ook tot ontzieling van de maatschappij zou moeten leiden, waarbij vrijheid louter het ideaal is van autonomie voor mensen die levensmoe zijn. Zonder gelijke kansen op sociaaleconomisch niveau en een gezonde publieke sector is vrijheid een utopie. Als we het tenminste eens zijn dat vrijheid ook een materiële kant heeft en geen privilege is voor een elite, en dat vrijheid toebehoort aan allen die zich in Nederland bevinden. Sterker nog: allen die op aarde wonen, inclusief de nog komende generaties.

Torenhoog

Ik dwaal nu af van mijn oorspronkelijke thema: potverteren. Wie zonder economische onderbouwing 1,4 miljard weggeeft aan multinationals en wie de vermogensbelasting verlaagt in een land waarin de vermogensverschillen toenemen, is wat mij betreft de echte kampioen potverteren. De bodem van de geldpot komt niet alleen in zicht door geld aan verkeerde doelen uit te geven, maar ook door te weigeren het geld op te halen op die plekken in de maatschappij waar het zich torenhoog ophoopt in private handen. Laat je niks wijs maken: het potverteren door de overheid is vooral een rechtse hobby.

Dit artikel is gepubliceerd op opiniewebsite Joop.nl.

Advertenties

BlazeWat een verdriet en pijn. Vijftig mensen doodgeschoten in Orlando, Verenigde Staten, afgelopen zondag. En donderdag de dodelijke aanslag op de bevlogen 41-jarige Britse politica Jo Cox. Honderden, nee duizenden vluchtelingen die aan onze Europese zuidgrenzen verdrinken in de zee. En een groot deel van de Europese bevolking dat zich harteloos toont jegens vluchtelingen die wèl veilig zijn aangekomen.

Het optimisme van de jaren vijftig tot negentig is voorbij, denk ik weleens. Of ben ik door mijn leeftijd inmiddels minder naïef geworden?

Toen ik 17 was kocht ik een gloednieuwe elpee, die ik later als compact disc kocht: Blaze of Glory van de Britse zanger Joe Jackson. Het was 1989. Tommorow’s World heet het openingsnummer van dit prachtige album.

We’re gonna live in Tomorrow’s World
and there will be cities on the moon
No one’ll die in Tomorrow’s World
and miracles will happen soon
In Tomorrow’s World

Wat een optimisme proef ik in de periode waarin gesloten grenzen in Europa opengaan en dictators moeten vluchten. In zijn album Laughter & Lust (1991) bezingt Joe Jackson dit allemaal nog wat explicieter in Obvious Song:

And the walls are coming down
between the west and the east
You don’t have to be a hippie to believe in peace
that’s obvious… obvious

Het zijn de woorden van een Westers en liberaal vooruitgangsgeloof dat nog niet is aangetast en wakker geschud door Twin Towers, bankencrises, Bataclan, Molenbeek en Orlando. Het veilige, bevoorrechte en zogenaamd beschaafde Westen… het is een illusie. Niet alleen de economie globaliseert, ook groeiende ongelijkheid, graaicultuur, angst en geweld. Vaak door het Westen zelf gecreëerd.

Toch geloof ik in een weg vooruit. Dat is weliswaar een aangevochten geloof. Daarbij hoort voor mij een heldere politieke richting. Elementen daarvan zijn: internationale samenwerking, belasting op flitskapitaal, economische herverdeling, klimaatdoelen, demilitarisering, interreligieuze dialoog en emancipatie. Niet om de hemel op aarde te realiseren, maar wel om de hel voor veel mensen te voorkomen.

Mensen zijn geneigd tot veel kwaad. Tenzij… ja, tenzij… ze worden aangeraakt. Blijf mens. Want niet ‘ik’ ben het middelpunt. Stel je open. Stay Human. Juist nu. Zoals Joe Jackson zong, trouwens ook al te horen op datzelfde album uit 1989:

I read the paper but it still isn’t clear
the bombs are falling but I’m still here
I know the figures and I know all of the facts
But all I can do is keep trying …
To look for the Human Touch.

Deze week is de actie ‘Stay Human’ begonnen. Kijk op http://www.stayhuman.nu.

GroenLinks_logoGroenLinks zal niet snel een brede volkspartij worden. Dat ben ik eens met Aarnoud van der Deijl (Trouw, 14 mei). Aan de linkerkant van het politieke spectrum is de SP er immers ook. GroenLinks is niet altijd vrij van secularisme. En genoeg aansluiting met allochtonen is beslist een aandachtspunt voor de partij. Maar dat de partij onder Jesse Klaver “oude idealen inruilt voor het neoliberale idee van zelfredzaamheid”, zoals Van der Deijl stelt, is pertinent onjuist en vraagt om repliek.

Jesse Klaver is één van de scherpste criticasters van het neoliberalisme, door hem ‘economisme’ genoemd. Vooral VVD, CDA en D66 geven marktwerking ruim baan en pleiten voor een kleinere overheid. En de PvdA laat zich op dit belangrijke punt als coalitiepartner gijzelen door de VVD. Klaver en zijn partij pleiten daarentegen voor forse investeringen in de publiek sector. Ook is het Klaver die belastingontwijking hoog op de politieke agenda zet.

In tegenstelling tot Femke Halsema neemt Klaver een meer onbevangen houding in tegenover religie en kerk. Het bepaalde ook zijn keuze voor de CNV-jongeren, waarvan hij voorzitter was voordat hij de actieve politiek in ging.

GroenLinks ziet de kerken als bondgenoot in de strijd tegen armoede, uitsluiting en eenzaamheid. Dat bleek ook afgelopen vrijdag in de Pauluskerk te Rotterdam. Daar werd, zoals elk jaar, de Ab Harrewijn Prijs uitgereikt. De prijs wordt mede gesponsord door Kerk in Actie. De prijs is vernoemd naar ‘rode dominee’ Ab Harrewijn die partijvoorzitter en later kamerlid werd van GroenLinks. Dit jaar gaat de prijs naar ‘Here to Support’ van de Vluchtkerk, voor ongedocumenteerden.

Dit alles maakt GroenLinks inderdaad nog niet tot een brede volkspartij. Dat hoeft ook niet, als er tussen linkse partijen maar constructief wordt samenwerkt. En graag houd ik samen met Van der Deijl GroenLinks bij de les als het gaat om de broodnodige veelkleurigheid binnen de partij, ook in levenbeschouwelijk opzicht.

Jesse Klaver. Foto: Merlijn Doomernik.

Partijleider Jesse Klaver van GroenLinks spreekt op 26 augustus in Doorn tijdens het Christelijk Sociaal Congres 2015. De stichting achter het congres is een bundeling van tientallen christelijke organisaties en heeft sterke banden met het CDA. Hoe opmerkelijk is het podium dat aan Klaver geboden wordt? (meer…)

vrijheid-cartoonIn Nederland verdient Ahold-topman Dick Boer bijna driehonderd keer meer dan Soufian Afkir die bij Albert Heijn vakken vult. Het filmpje waarin dit glashelder naar voren komt, is inmiddels door honderdduizenden mensen bekeken. IJzersterk vind ik deze actie van Young & United, een samenwerkingsverband van de FNV en diverse (jongeren-) organisaties. Ik vraag me af hoelang we in Nederland liberalisme nog blijven verwarren met kapitalisme. (meer…)

wereldbolletjeHet vertrouwen dat het CDA heeft in de ‘vrije krachten van de samenleving’ krijgt utopische trekken. Groeiende vermogensongelijkheid moet worden teruggedrongen door kritische consumenten, stelt econoom Raymond Gradus, directeur van het wetenschappelijk bureau van het CDA (Trouw, 8 oktober). Terwijl de economische ongelijkheid groeit, moet de overheid terug in haar hok.

Dat de overheid een rol mag of moet spelen om de groeiende economische ongelijkheid aan te pakken is voor Gradus – een belangrijk vertolker van het CDA-denken – een taboe. Daarmee miskent de prominente christendemocraat de taak van de overheid als beschermer van de sociale rechtsstaat. (meer…)

quote500Streven naar gelijkheid leidt tot middelmatigheid, betoogt Sebastien Valkenberg in Trouw (2 juni). Zijn verhaal onderbouwt hij met citaten van David Hume en Friedrich Nietzsche en laat zich lezen als een speech van een conservatief-liberale lijsttrekker: welwillende ondernemers hebben het nakijken door het nivelleringsfeestje van de PvdA. (meer…)