Mijn bijdrage aan wisselrubriek Het Debat in ‘CW Opinie’ van 26 juli 2019.

Op het landgoed van Herman van Veen nabij Soest was op 18 juli een boekpresentatie. Het boek Mandela in ieder mens van Annette Nobuntu Mul werd uitgereikt aan Jan Terlouw. Ik was erbij op deze geboortedag van Nelson Mandela. Kort ervoor had ik Mul geïnterviewd en ze had me uitgenodigd voor de bijeenkomst.

Mandela geloofde in de kracht van Ubuntu, een Afrikaanse levensfilosofie die zich laat samenvatten met ‘Ik ben omdat wij zijn’. Daarin staat de mens centraal als onderdeel van de gemeenschap. Volgens Mul heeft Ubuntu ons veel te bieden, juist ook in Nederland. “Wat zou het mooi zijn als we niet meer op ego koersen, maar meer beseften dat we allemaal met elkaar verbonden zijn. Samenwerken in plaats van competitie, de kracht van de dialoog in plaats van de macht van de meerderheid, groepsbelang boven individueel belang. De huidige samenleving is gefragmenteerd en autonomie wordt verheerlijkt.”

Mul vertelde over haar vele ervaringen in Zuid-Afrika waar ze diep geïnspireerd is geraakt door Ubuntu. En ze vertelde over twee zwarte mannen: Ntobeko Peni en Easy Nofemela. Zij vermoordden in 1993 in Kaapstad samen met twee anderen de witte Amerikaanse studente Amy Biehl.

De 26-jarige Biehl was heel geëngageerd en begaan met de zwarte bevolking. Om die reden kwam ze in een township terecht op het moment dat er rellen uitbraken tegen de politie. De spanningen liepen hoog op waardoor Amy Biehl als witte vrouw vermoord werd. Haar huidskleur werd haar noodlot.

“Haar ouders, Peter en Linda Biehl, hebben de moordenaars uiteindelijk vergeven,” vertelt Mul, die moeder Linda persoonlijk heeft ontmoet. “Zij hebben de Amy Foundation opgericht en Easy en Ntobeko, die berouw hadden getoond, min of meer geadopteerd als zonen en ook hun schoolopleidingen gefinancierd. In één van de vijf townships bij Kaapstad waar de Amy Biehl Foundation actief is, werken zij nu als projectleiders. Ze helpen jongeren bij het ontwikkelen van hun talenten. Geheel in de geest van Amy.”

Mul werd er stil van en zei: “Dit past bij Ubuntu waarin compassie en altruïsme voorop staan en de mens pas mens wordt in de relatie met anderen. Het is een heel inspirerend voorbeeld van Reconciliation en Restorative Justice voor de hele wereld. Het is in de geest waarin de Waarheids- en Verzoeningscommissie onder leiding van aartsbisschop Desmond Tutu zijn werk heeft kunnen doen na het einde van de apartheid.”

Ik moest denken aan het boek van Dorothee Sölle: Plaatsbekleding. Een hoofdstuk theologie na ’de dood van God’ uit 1965. In dit boek beargumenteert Sölle de betekenis van Christus in een wereld na ‘de dood van God’ waarin een transcendente, almachtige God letterlijk niet meer van deze wereld lijkt te zijn.

Sölle richtte zich op de machteloze, geïncarneerde God: Christus. Ze knoopte aan bij de klassieke visie dat Christus ons mensen bij God vertegenwoordigt, onze zaak bij God verdedigt in onze plaats. Zij vulde dit aan met de toen veel minder gangbare opvatting dat ook omgekeerd Christus bij ons mensen God vertegenwoordigt, de afwezige, onzichtbare God die door veel mensen als ‘dood’ wordt ervaren. God heeft alle macht en afstandelijkheid afgelegd om bij ons te zijn en ons bij te staan in de persoon van Christus en zo het menselijke leven van lijden en vechten tegen het kwaad te delen en te dragen. Ten derde zag Sölle in dezelfde lijn ook een opdracht voor de mens om Christus te vertegenwoordigen ten opzichte van de medemens.

Als iemand deze opdracht in de praktijk heeft gebracht dan zijn het wel de ouders van Amy Biehl. Maar ook Easy en Ntobeko doen dat door uit de schaduw en anonimiteit te stappen, en zich voorbij schaamte en schuld in te zetten voor de gemeenschap. Hier wordt radicaal zichtbaar wat Sölle bedoelde met de opdracht voor de mens om Christus te vertegenwoordigen ten opzichte van de medemens.

Gods goedheid openbaart zich in diverse gedaanten, ook buiten de geijkte christelijke kaders. Dat besef vraagt om kerken die inclusief durven denken en geloven. Een kerk die mensen niet indeelt in ‘wij’ en ‘zij’ maar verwonderd in de wereld staat, het goede herkent en tegelijk vanuit de Bijbel een heilzame weg zoekt voor alle mensen, omdat mensen nooit los staan van schuld of kwaad.

In Ubuntu herken ik veel van wat ik in het christelijk geloof zie. Sterker nog: het opent mijn ogen voor de essentie van het evangelie. Laat kerken toch open ruimtes zijn om samen liefde, vrede en verzoening te ervaren en in de praktijk te brengen. Omdat er een hoop is die niet sterven wil. Dat kan niet anders dan maatschappelijke én politieke betekenis krijgen.

xubuntu-bambini.jpg.pagespeed.ic_._lCunZpA7D

Advertenties