Mijn opinie in Trouw, 27 juli 2018.

Er zit een kern van waarheid in wat Blok zei, aldus Gert Jan Geling (Trouw, 23 juli). Meer diversiteit kan “uiterst problematische consequenties hebben”. Geling vergeet drie dingen. Ten eerste is onze pluriforme samenleving een gegeven waar mensen mee te dealen hebben. Ten tweede is ons vluchtelingenbeleid zeer restrictief. En ten derde is de oorzaak van sociale spanningen vooral sociaaleconomisch van aard.

Dat culturele diversiteit tot spanningen kan leiden is een waarheid als een koe. Verschillen vragen voortdurend om de kunst van vreedzaam samenleven. Dat was vroeger zo en is in onze globaliserende wereld niet minder het geval. De vraag is hoe we daarmee omgaan. Wat is onze grondhouding en mind-set? En wat vraagt dit van politieke leiders?

Politiek leiderschap kent twee eigenschappen: het benoemen van spanningen zonder ze groter of anders te maken. En dat gaat niet zonder een andere eigenschap: het bieden van perspectief en het waar nodig aandragen van oplossingen. Gelukkig is dit type leiderschap niet uitsluitend aan politiek links voorbehouden. Afzwaaiend waarnemend burgemeester van Amsterdam en VVD-er Jozias van Aartsen stelde onlangs in het Algemeen Dagblad: “Er is een grote groep moslims die zich keurig gedraagt. Daar zitten ook orthodoxe aanhangers bij. Als je continu tegen hen zegt: ‘jullie deugen niet’, dan werkt dat ontwrichtend. Daar moet ook mijn partij eens goed over nadenken.”

Minister Blok geeft allerminst blijk van dit soort leiderschap. Neem een stad als Amsterdam met 188 nationaliteiten en een grote religieuze diversiteit. Met uitzondering van incidenten die door sommige populaire media worden uitvergroot, leven de Amsterdammers in vrede samen. Dat is ook het cruciale punt waar Gert Jan Geling aan voorbij gaat. Wie het geloof in de kracht van onze liberale rechtstaat wil vergroten, moet dat vertrouwen zelf ook uitstralen.

Naast incidenten gaat er ontzettend veel goed in Nederland. En als er culturele spanningen zijn, is er geen beleidsmatig toverstokje om diversiteit als zodanig uit te schakelen. Zeker niet binnen de liberale democratie die Blok en Geling beide hoog willen houden. Politici en opiniemakers moeten zich niet door emoties laten meeslepen: de wet moet worden gehandhaafd en samen kunnen mensen er het beste van maken. Doemscenario’s werken vooral contraproductief.

In zijn betoog betrekt Geling ook migratiepolitiek. Maar van een grote vluchtelingenstroom is allerminst sprake. In 2016 vroegen 18.171 mensen asiel aan in Nederland; in 2017 waren dat er 14.716. Dat is jaarlijks nog geen 0,01 procent van de bevolking. Nederland en de Europese Unie houden vluchtelingen op afstand door migratiedeals met landen vlak buiten de EU. Hier gewortelde kinderen worden uitgezet naar het land waar hun ouders vandaan komen. Het vluchtelingenbeleid – in de praktijk het enige beleidsinstrument om een grotere diversiteit tegen te gaan – is zeer restrictief.

Ten derde is de grootste oorzaak van spanningen historisch gezien vooral sociaaleconomisch van aard. Zolang mensen bestaanszekerheid hebben en gelijke kansen krijgen, is de grootste voedingsbodem voor spanningen uitgeschakeld. Perspectief op scholing en betaald werk voor mensen – onder wie ook groepen mensen met een niet-westerse achtergrond – zijn cruciaal voor het realiseren van maatschappelijke vrede.

Dat Blok door sommigen als racist wordt bestempeld snijdt geen hout en draagt niet bij aan het debat. Zijn opmerking over genetische aanleg slaat op het niet kunnen omgaan met diversiteit in het algemeen. Maar dat de VVD-minister met deze negatieve borrelpraat een exponent is van angstpolitiek, valt niet te rechtvaardigen. Zeker niet door het selectief citeren van wetenschappers die zijn verbonden aan Harvard en Oxford.

Populisme

Advertenties