BumaOm mensen met Kerst in de kerk te krijgen, maakte de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) een reclamespotje. Het is 125 keer te zien op de publieke televisiezenders en RTL4. Niks bijzonders zou je zeggen. Totdat bekend werd dat CDA-leider Buma erin figureert. Kerkleden protesteerden onder wie ikzelf. De PKN is immers geen CDA-kerk. Bas van der Bent, een theoloog uit Alkmaar, noemde Buma zelfs ‘vijand van de armen’. Wat een prachtige ironie. Juist met het beeld van de uitgekotste politicus, krijgt het reclamespotje diepte.

Terwijl de kerk zich druk maakt om armoede en vluchtelingen en het regeringsbeleid bekritiseert, steunt het CDA een streng asielbeleid en de groeiende kloof tussen arm en rijk. Juist in de oppositie kan het CDA haar ware gezicht laten zien. Dat doet de partij dan ook: nivelleren is voor de christendemocraten een vies woord. De kritiek ligt dus voor de hand. Toch reageerde CDA Tweede Kamerlid Eddy van Hijum via Twitter furieus op de kritiek vanuit de kerkelijke achterban.

Het landelijk bureau van de kerk benadrukte dat Buma te zien is als privépersoon. Onzin natuurlijk. De persoon Sybrand bestaat bij de gratie van de politicus Buma: zo kennen de mensen hem. De kerkelijke leiding koos er bewust voor om zich met de CDA-leider te profileren terwijl de achterban van de kerk veel breder is.

Veel kerkleden zijn – gelukkig samen met andere mensen – actief bij de plaatselijke voedselbank, vluchtelingenwerk, ontwikkelingswerk of in de vredesbeweging. Dat is precies het engagement waar het CDA zich de afgelopen twintig jaar steeds verder van heeft vervreemd, mede door de opkomst van populisten als Fortuyn en Wilders. Het CDA is vooral een conservatieve politieke beweging geworden.

Volgens PKN-predikant Alexander Veerman vraagt de veelkleurigheid van de PKN om “verbindende mensen die in staat zijn om bruggen te bouwen”. Op zijn weblog schrijft Veerman, gepromoveerd in de praktische theologie: “De eerste associatie bij Buma is CDA-politicus, en de tweede conservatief. Dat raakt aan waarden en normen waar de kerk zich ook over uitspreekt: barmhartigheid en gerechtigheid. Misschien was de commotie minder geweest wanneer er ook een progressieve politicus was aangeschoven.”

Van oudsher bestaan er banden tussen het CDA en de PKN. Maar van exclusiviteit is nooit sprake geweest. De drie bloedgroepen van de PKN – hervormden, gereformeerden en lutheranen –  bewijzen dat. Bij de hervormden – die een brede volkskerk vormden – steunde een deel van de kerkleden de PvdA. Eén van de oprichters van de PvdA was de vrijzinnig hervormde hoogleraar en predikant Willem Banning. Bij gereformeerden was er tot de jaren zestig weliswaar een exclusieve band met de Anti Revolutionaire Partij – één van de voorlopers van het CDA. Maar met de ontzuiling kozen steeds meer gereformeerden voor niet-confessionele partijen. Bij de lutheranen tenslotte is nooit een duidelijke band geweest met een bepaalde politieke partij.

De kritiek op het spotje met Buma barste los op de dag van de filmopnamen. De montage moest toen nog plaatsvinden. Uiteindelijk is Buma anderhalve seconde te zien, aan tafel met actrice Gerda Havertong en zangeres Sharon Kips. Wie weet heeft de kritiek nog invloed gehad op de montage en het uiteindelijke product.

Het is overigens een professioneel spotje geworden waarmee de kerk losjes oogt en haar gastvrijheid toont. In die zin is het spotje geslaagd. Behalve dan die ene conservatieve politicus aan tafel. Maar dankzij de kritiek van links georiënteerde kerkleden krijgt het spotje plotseling een verrassende diepte die misschien niet elke RTL4-kijker direct zal doorgronden. Een verguisd politicus krijgt een ereplaats aan tafel. Ook voor ‘de vijand van de armen’ is er genade. Bijbelser kan het niet.