Coverplaat_spelen_met_heilig_vuur_isbn_9789025903251_1_1370988002Deze recensie is gepubliceerd in het juli-nummer van De Linker Wang.

Grensoverschrijdend en prikkelend voor wie in hokjes denkt. Dat is het essay dat Ruard Ganzevoort schreef in het kader van de ‘Nacht van de theologie’. De maatschappelijke relevantie van het vak staat volgens hem op het spel. Veel theologen hanteren een geheimtaal die alleen nog voor een slinkende groep kerkgangers te volgen is. Of ze worden verdedigers van hun eigen geloofstraditie. Wie het zo doet, voert een achterhoedegevecht. Theologen zouden ‘makelaars in levenswijsheid’ moeten zijn voor een breed en pluriform publiek, meent Ganzevoort. Zo’n professionele houding kan mensen – met welke levensovertuiging dan ook – helpen te ontdekken hoe hun leven en de wereld beter en mooier kunnen worden.

‘Theologen zijn er helemaal niet om mensen te vertellen wat ze wel of niet moeten geloven. Ze hebben geen speciale kennis waardoor hun mening dichter bij de waarheid staat dan die van anderen,’ benadrukt de auteur. Volgens hem hebben theologen wel verstand van de veelkleurige en tegenstrijdige lappendeken van hoe mensen spreken over ‘God’ of ‘het heilige’ in hun leven.

Religieuze pluriformiteit is voor Ganzevoort het uitgangspunt, simpelweg omdat de maatschappij pluriform is. In alle religies kan iets van waarheid oplichten waarbij we volgens de auteur een beroep op geopenbaarde waarheid niet moeten zien als het eind van tegenspraak, maar als ‘uitdrukking van het geloof dat de wijsheid ons gegeven is en dat we dat niet zelf bedacht hebben’.

Wat mensen heilig is, of het antwoord op de vraag wie of wat ‘God’ is, is niet objectief vast te stellen. Het recht op godslastering en het recht niet te geloven maken daarom deel uit van de godsdienstvrijheid. ‘Het geloof van de een is blasfemie voor de ander’, stelt Ganzevoort. En: ‘Een beroep op godsdienstvrijheid om blasfemie te verbieden, is een perverse poging om via de wet de strijd tussen de ‘goden’ te beslechten.’ 

Voorbij levensbeschouwelijke waarheidsclaims van orthodoxe gelovigen of felle atheïsten, kunnen mensen zoeken naar wat authentiek en waarachtig is. Ganzevoort ziet dan ook graag ‘geloofsgemeenschappen die – gesteund door hun theologen – zich transformeren tot open, creatieve en gedreven beheerders die hun traditie als open source beschikbaar houden voor wie daar behoefte aan heeft.’

De auteur blijkt een kenner van films die de afgelopen jaren gemaakt en getoond zijn in bioscopen en filmhuizen. In de verhalen die hier verteld worden, herkent hij hedendaagse levensbeschouwelijke vragen. Ook liedteksten kunnen deze functie hebben. Zowel uitingen van hoge cultuur, volkscultuur als van populaire cultuur, geven zicht op de hedendaagse menselijke ziel. ‘Het zou heel goed zo kunnen zijn’, zo stelt Ganzevoort, ‘dat Frans Bauer levensbeschouwelijk gezien veel meer invloed heeft dan Huub Oosterhuis, maar hij krijgt aanzienlijk minder aandacht van theologen.’

Spelen met heilig vuur. Waarom de theologie haar claim op de waarheid moet opgeven. Ruard Ganzevoort. Ten Have, 2013. ISBN 9789025903251.