Dienstbare politiek boekcoverBoekbespreking gepubliceerd in De Linker Wang, december 2012.

‘De staat is nooit neutraal. Zijn normatief ingrijpen in de samenleving is juist afhankelijk van de invulling die overheden aan hun taak geven.’ Dit citaat zou afkomstig kunnen zijn van socioloog Dick Pels, directeur van het wetenschappelijk bureau van GroenLinks. Maar schijn bedriegt. De woorden komen uit het boek ‘Dienstbare politiek’ van historicus en filosoof Roel Kuiper, Eerste Kamerlid namens de ChristenUnie en voormalig directeur van het wetenschappelijk instituut van deze partij. 

Kuiper schreef een bevlogen en gedegen boek. Wat iemand gelooft heeft gevolgen voor zijn of haar kijk op de wereld. Kuipers hart ligt bij ‘christelijke politiek’. Die kan volgens hem ‘geen imitatie zijn van liberale, conservatieve en socialistische politiek. Dan heeft ze geen eigen verhaal te vertellen’. Kuiper weet zijn verhaal juist op een aanstekelijke wijze over te brengen. De ondertitel verwoordt de essentie van wat volgens hem christelijke politiek is: een verantwoordelijke samenleving en een rechtvaardige overheid.

Hij legt uit waar het verschil zit tussen het gedachtegoed van de ChristenUnie en dat van het CDA: ‘Het is jammer voor een gezamenlijk optreden van de christelijke partijen dat het CDA, dat zegt zich op de Bijbel te baseren, een eigen filosofie schuift voor het spreken van de Bijbel zelf. De algemene terminologie waarin deze filosofie is vervat, is bovendien veel minder krachtig en appellerend dan het concrete normatieve spreken van de Bijbel,’ aldus Kuiper. Is dit wellicht de reden dat de ChristenUnie ten aanzien van milieubeleid, asielzoekers en sociaal beleid in het parlement vaak samenwerkt met de PvdA en GroenLinks, terwijl het CDA liever aanschurkt tegen VVD en PVV?

Maar de ChristenUnie heeft ook die andere kant. Zo stelt Kuiper dat de mens niet alleen als individu ‘beeld van God’ is maar dat doet in ‘de twee-eenheid van mannelijk en vrouwelijk’ en hun ‘liefdevolle betrokkenheid’ op elkaar. Dat lijkt mij veel te exclusief want liefde en vriendschap bestaan ook in andere vormen. Ook is het gekunsteld dat Kuiper onder het kopje mensenrechten ‘het onzorgvuldig omgaan met het levenseinde van mensen’ noemt. Kuiper lijkt te doelen op de ruimte die in Nederland bestaat voor betrokkenen om in uiterste gevallen zelf te kiezen voor een eventuele mogelijkheid tot euthanasie door een arts. Met zijn woorden kwetst en miskent Kuiper de gewetensvolle, vrijzinnige geest.  

Niettemin laat zijn authentieke betoog zien hoe bijbelse gerechtigheid en de ervaring van een transcendente werkelijkheid, van belang (kunnen) zijn voor een politiek van dienstbaarheid en gerechtigheid. Deze gedachte mag – los van hoe Kuiper het soms invult – beslist ook zeggingskracht hebben buiten de kaders van de confessionele politiek.       

Dienstbare politiek. Voor een verantwoordelijke samenleving en een rechtvaardige overheid. Roel Kuiper. 155 pagina’s. Amsterdam 2012.