Recensie gepubliceerd in het in het oktobernummer van tijdschrift De Linker Wang.

Op oudejaarsavond 2011 vroeg theoloog Tom Mikkers aan zijn echtgenoot Peter Borst waar hij aan dacht bij godsdienst en kerk in Nederland. ‘Stress’ was het antwoord. Zo werd het woord ‘religiestress’ geboren. Het is de titel van Mikkers’ verfrissende boek. Een must voor ieder die zich bezig houdt met de verhouding religie, maatschappij en politiek.

‘Religie veroorzaakt stress in Nederland. Dat is vreemd. Kerken krimpen. Politieke partijen die zich beroepen op godsdienstige beginselen weten steeds minder kiezers aan te spreken. Wat kan religie ons dan nog schelen? Maar schijn bedriegt’, zo luidt de tekst op de achterflap.

We kennen allemaal de heftige discussies rond hoofddoekjes, ritueel slachten en de weigerambtenaar. ‘Zelfs de auteur van dit boek is niet vrij van religiestress’, is de toevoeging achterop het boek die vooral van eerlijkheid getuigt. In deze vermeende beperking zit uiteindelijk Mikkers kracht.

Symptomen en ziektebeeld van de Nederlandse samenleving worden eerst op een populaire manier behandeld. Zo trekt Mikkers onder meer de conclusie dat ‘christelijk’ een EO-woord is geworden zodat meer gematigde christenen altijd moesten uitleggen dat geloven ook minder behoudend en zwart/wit kan zijn. Wat mij betreft is dat een raak punt: de extremen bepalen immers vaak het debat.

Vervolgens komt de auteur bij zijn diagnose en remedie waarin hij weer tal van boeiende observaties doet. Zo stelt Mikkers – die zelf een bepaalde voorliefde heeft voor de (muzikale) smaak van het volk – dat de christelijke kerk en de linkse elite een beetje op elkaar lijken. ‘Beide claimen dat ze opkomen voor de kwetsbaren, maar achter de rug van degenen voor wie ze opkomen, wordt soms denigrerend gesproken over datgene wat grote groepen mensen vermaakt, maar ook troost biedt. Ook in kerken.’ Dit is volgens Mikkers een gevaar: ‘Want valse profeten krijgen altijd aanhang waar het volk belachelijk wordt gemaakt door degenen aan wie eerder het vertrouwen is geschonken.’ Die zit.

De auteur was ooit rooms katholiek en is nu algemeen secretaris van de Remonstrantse Broederschap, een vrijzinnige kerk. En die vrijzinnigheid klinkt door in het boek. Tegelijk is hij een man met een missie. Het gaat hem om meer begrip tussen mensen en om de kwaliteit van de Nederlandse samenleving. Sterker nog: wie goed leest vindt een pleidooi voor een spirituele levenshouding die eigentijds is – maar ook geworteld is in wat door eerdere generaties is beproefd – het persoonlijke overstijgt en positief uitwerkt op mens en maatschappij.

Religiestress. Hoe je te bevrijden van deze eigentijdse kwelgeest. Tom Mikkers. Zoetermeer, 2012. ISBN 978-90-211-4422-1.