Protestanten zijn vaak nogal rationeel ingesteld. Orthodox-protestanten maken van hun geloof vaak een waterdicht systeem: een ideologie die je onderschrijft of niet. Protestanten die zich losmaken of afzetten tegen zo’n geloof, bedienen zich vaak van dezelfde middelen. Moderne dominees en theologen vertellen wat je allemaal niet meer ‘voor waar’ hoeft aan te nemen. Maar wat is waarheid? En lijden beide typen protestanten – de orthodoxe én moderne – niet vaak aan een zelfde vorm van bewustzijnsvernauwing?

‘Geloven in een God die niet bestaat’, luidt het pleidooi van de atheïstische dominee Klaas Hendrikse. En voor de hoogleraar Pieter Holtrop werd geloven ‘jezelf een vlot liegen’. En de bekende theoloog H.M. Kuitert benadrukt: ‘Alles wat we zeggen over boven, komt van beneden’. Dat zijn allemaal opmerkingen die ik kan onderschrijven voor zover het afrekeningen zijn van het christelijk geloof als het aanhangen van een systeem dat geen ruimte biedt aan gezond verstand en verbeeldingskracht.

Voor jongere generaties is het veel vanzelfsprekender dat godsdienst en religie bij het domein horen van alles wat ons verstand te boven gaat. Niet dat we ons verstand moeten uitschakelen. Beslist niet. Mijn idee is dat we juist zoveel méér kunnen dan alleen met ons verstand: een antenne ontwikkelen voor verwondering, bezieling en hartstocht. Met Pasen is het voor mij bijvoorbeeld niet (meer) de vraag of tweeduizend jaar geleden een dood lichaam tot leven gewekt werd. De vraag is wat dit christelijke kernverhaal vandaag met mij doet. Hoe kan ik me verzetten tegen de dood en de uitzichtloosheid die we overal tegen komen? En hoe kan ik kiezen voor het leven? 

Het christelijk geloof draait om een mysterie. Katholieken lijken daarvoor een betere antenne te hebben dan veel protestanten. Voor protestanten is de Bijbel het fundament. Bijbelverhalen zijn niet allemaal echt gebeurd, zo geloof ik, maar ze kunnen wel helpen dat er iets met mij gebeurt. Dat ik  bezieling ervaar in mijn werk, oog heb voor de mensen in mijn omgeving en hartstocht uitdraag voor de wereld waarin ik leef.

Als protestant met oog voor de diepere symboliek van de Bijbel, voel ik me niet zozeer verbonden met mensen die benadrukken waar ze allemaal niet meer in (kunnen) geloven. Nee, ik voel mij allereerst verbonden met alle christenen wereldwijd – orthodox of vrijzinnig – die zich laten inspireren door het Mysterie dat God heet, door Jezus en door de Geest die mensen in beweging zet.

Het relativeren van christelijke waarheden en het ontmythologiseren van de Bijbel is voor veel gelovigen nuttig en noodzakelijk. Maar het zijn geen doelen op zich. Het komt er op aan verwonderd, bevrijd en bijbels geïnspireerd te leven, gericht op de ander, jezelf, de verbanden waarin je leeft en op de hele schepping. Wie dit vergeet blijft in religieus opzicht met lege handen staan na een soms zo noodzakelijke religieuze beeldenstorm.

Deze bijdrage is op 30 mei gepubliceerd als ‘stelling van de dag’ op www.protestant.nl.