Kabinet Balkenende IV is gevallen. Je kunt daar blij mee zijn. Het kan immers altijd groener en socialer. Maar of een centrumlinkse combinatie straks een meerderheid behaalt, is zeer de vraag. Voor zo’n regering is de PvdA nodig, maar kan het CDA ook niet ontbreken. En die twee samen…? Dat zal voorlopig niet lukken.

Voor de vierde keer haalt een Kabinet Balkenende bakzeil. Hoe goed is dat voor Nederland? En voor het aanzien van de politiek? Ligt het aan de stuurman? In coalities ontstaan altijd spanningen. Veel hangt op zulke momenten af van de kwaliteiten van de ploegbaas. Is hij in staat om naast partijleider ook regeringsleider te zijn? Balkenende is daar onvoldoende in geslaagd. Dit kwam pijnlijk aan het licht bij het rapport van de Commissie Davids over de oorlog tegen Irak. De minister-president ging voorbij aan de gevoeligheden van de PvdA, waarmee hij samen een regering vormde.       

Het is jammer dat verreweg de meeste christen-democraten nauwelijks een antenne hebben voor wat sociaal-democraten beweegt en bezielt.  Tot in de jaren tachtig kende het CDA een ‘progressieve vleugel’. Maar inmiddels is het CDA een conservatieve partij geworden.  Wat meer belasting heffen over de top van de hoogste inkomens? Echt werk maken van duurzame ontwikkeling? Een kilometerheffing invoeren? Doorwerken tot 67, maar dan wel onder sociale condities? Het CDA houdt telkens de boot af. Waarschijnlijk is dat één van de belangrijkste redenen dat er zo weinig vertrouwen lijkt te zijn tussen christen-democraten en sociaal-democraten. Want Uruzgan was misschien de aanleiding, maar niet de oorzaak van de val van het Kabinet.

Balkenende mag straks waarschijnlijk zijn vijfde kabinet leiden. Binnen enkele uren na de val, wees het CDA-partijbestuur Balkenende aan als lijsttrekker. Wat een snelheid. Blijkbaar uit angst voor aanzwellende kritiek? Misschien dat hij straks zijn vier jaar wél gaat volmaken. Want los van Uruzgan, lijkt het CDA door de bank genomen een grotere antenne te hebben voor de sentimenten van VVD en PVV, dan voor de levensvisie van de sociaal-democraten. Door een gebrek aan progressieve gezindheid, ontwikkelt het CDA zich van de meest stabiele tot de minst instabiele middenpartij. Dat mag een klein verschil lijken, maar heeft invloed op de regeerbaarheid van Nederland. Het zou christen-democraten te denken moeten geven.